Jesteś terapeutą?

Osteopatyczne wspomaganie rozwoju żuchwy

Celem artykułu jest zapoznanie czytelnika z rozwojem jamy ustnej oraz wskazanie, które obszary są szczególnie ważne i kiedy należy zasięgnąć porady osteopatycznej. Autorka wyjaśnia też, dlaczego ważna jest współpraca między ortodontą a osteopatą i jak terapia osteopatyczna może wpływać na rozwój twarzoczaszki.

Artykuł na: 29-37 minut dziecko
Zdrowe zakupy

Aby osteopata mógł zrozumieć, kiedy i w jakich sytuacjach może podjąć interwencję, musi najpierw szczegółowo poznać specyfikę rozwoju narządu żucia. Slavicek przedstawił to zagadnienie całościowo w swojej książce "Narząd żucia"7, którą poświęcił rozwojowi całego układu, a nie szczegółowemu opisowi morfologii poszczególnych zębów. W dalszej części artykułu skupimy się głównie na taktyce postępowania, a nie na opisie pojedynczych technik.

Wartość współpracy między ortodontą a osteopatą jest nie do przecenienia1,2. Jest ona bardzo istotna, ponieważ w pewnych okolicznościach zabiegi ortodontyczne mogą sprzyjać powstawaniu dysfunkcji2,3.

Wczesna terapia osteopatyczna może mieć decydujący wpływ na rozwój twarzoczaszki1. Oprócz korzyści związanych z aparatem zębowym odpowiednio prowadzona opieka osteopatyczna może być również przydatna w przypadku zaburzeń połykania i rozwoju mowy5,6.

Jak wygląda rozwój dziecka w pierwszych trzech miesiącach życia?

Rozwój dziecka w ciągu pierwszych trzech miesięcy życia zdeterminowany jest głównie przez funkcje związane z oddychaniem, przyjmowaniem pożywienia i wydawaniem prymitywnych dźwięków. Zmysł słuchu jest już dojrzały i staje się istotnym odbiorcą bodźców.

Czaszka wykazuje znaczną dysproporcję co do wielkości i objętości na korzyść części mózgowej. Szczęka i żuchwa są bezzębne. Listewki zębowe są już wstępnie uformowane, obecne są zawiązki zębów stałych.

Stawy skroniowo-żuchwowe mają postać stawów płaskich – ślizgowych. Dołek w obrębie kości skroniowej jest ledwo zaznaczony. Żuchwa jest ustawiona niemalże poziomo. Ten kształt jest optymalny dla ruchów ssących występujących podczas pobierania pokarmu z piersi.

Grafika przedstawiająca budowę czaszki dziecka po porodzie

Jest to w zasadzie ruch czysto protruzyjny i retruzyjny, a zatem prawie, choć nie całkowicie, dwuwymiarowy. Ruch ssania polega na energicznym zamykaniu i szybkim cofaniu żuchwy, po którym następuje proces połykania. Odpowiada on poniekąd perystaltyce jelit.

Głównymi mięśniami uczestniczącymi w tym akcie są mięśnie skrzydłowe boczne (mm. pterygoidei laterales), język, policzki i mięśnie warg. Podczas ssania piersi układ ten jest obciążany symetrycznie.

Od około 3. miesiąca życia pojawia się pozycja leżenia na brzuchu z podparciem na przedramionach i okolicy spojenia łokciowego, której towarzyszy odchylenie (reklinacja) głowy. Stanowi ona bodziec do wyprostu kręgosłupa.

Ciężar tułowia musi zostać przemieszczony w kierunku ogonowym, aby ramiona mogły wysunąć się do przodu. Jest to tzw. pierwsza faza wyprostu. Aby była ona możliwa, dziecko potrzebuje odpowiedniej mobilności dna jamy ustnej, powięzi szyi, klatki piersiowej i płuc, przepony, XII żeber i mięśni lędźwiowych przyczepiających się do bioder.

Blomberg8 wykazuje, że opisany proces wyprostu i rytmiczne ruchy dziecka wykonywane w tej pozycji przyczyniają się znacząco do redukcji prymitywnych odruchów i pobudzają móżdżek do dalszego rozwoju.

Terapia osteopatyczna w pierwszych trzech miesiącach życia 

W kanale rodnym czaszka dziecka ulega istotnym deformacjom pod wpływem oddziaływania różnych sił. Zwykle sytuacja ta poprawia się po porodzie, gdy dziecko jest zdrowe. Elementem korygującym są ruchy oddechowe i przepływ płynów (mózgowo-rdzeniowego, krwi, limfy).

Tym niemniej komplikacje podczas porodu mogą obniżyć witalność dziecka do tego stopnia, że procesy autokorekcji nie mogą zachodzić w optymalnym zakresie. Z tego powodu pierwszym aspektem, na który należy zwrócić uwagę, jest witalność noworodka. Synchronizacja wszystkich przepon może doprowadzić do poprawy ogólnej kondycji9.

Kluczowe znaczenie ma górny otwór klatki piersiowej. Pierwszy okres życia jest momentem, w którym zachodzą olbrzymie zmiany w obszarze serca i jego funkcji.

Należy również zwrócić uwagę na obszar miednicy i jej przeponę, która jest istotna nie tylko ze względu na rozwój bioder, lecz także przyczepy mięśnia biodrowo-lędźwiowego, więzadła podłużnego przedniego i jego związek z odnogami przepony i oraz z ważnymi strukturami, przez które przechodzi aorta.

Przepona jest nie tylko miejscem, przez które przechodzą istotne struktury neurologiczne i naczyniowe, lecz także głównym mięśniem oddechowym, kształtowanym już podczas pierwszego krzyku. Z tego powodu w obszarze przepony należy również poszukiwać śladów traumy okołoporodowej.

Uwolnienie opon mózgowia jest niezbędne, aby umożliwić swobodny przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego i niezakłócony rozwój ośrodkowego układu nerwowego.

Nadmierne napięcie w obojczykach może powodować problemy z powrotem krwi żylnej, ale także z przepływem krwi tętniczej w kierunku głowowym i ogonowym. Obszar górnego otworu klatki piersiowej i zlokalizowane w jego pobliżu struktury, takie jak układ wieszadłowy serca i płuc, a także tchawica i przełyk wraz z nerwami błędnymi, są ściśle połączone z dnem jamy ustnej.

W kierunku ogonowym poprzez śródpiersie istnieje ścisłe połączenie z przeponą oraz dalej, z miednicą – za pośrednictwem mięśni lędźwiowych większych i więzadła podłużnego przedniego.

Z kolei dno jamy ustnej i żuchwa są silnie połączone neurologicznie – za pośrednictwem nerwu trójdzielnego i podjęzykowego – z rdzeniem kręgowym i rdzeniem przedłużonym oraz ich różnorodnymi funkcjami.

Połączenie szczytowo-potyliczno-obrotnikowe (OAA) może być rozpatrywane w kategoriach narządów zmysłów, ponieważ pozycja głowy w przestrzeni jest związana ze wzrokiem i bodźcami docierającymi ze zmysłu równowagi i poniekąd słuchu.

Napięcia z podstawy czaszki mogą przenosić się na chrząstkozrost klinowo-podstawny (synchondrosis sphenobasilaris) przez oponę twardą rdzeniową i otwór wielki (foramen magnum), a także za pośrednictwem powięzi gardłowo-podstawnej (fascia pharyngobasilaris). Należy przy tym pamiętać, że płyty kształtujących się kości czaszki nadal niczym wyspy (czy też płyty kontynentalne) dryfują w oponach.

Aktualne badania pokazują, że płyn mózgowo-rdzeniowy i płyn śródmiąższowy podążają szlakami okołonaczyniowymi, przepływając również przez obszar opon mózgowych, które w związku z tym są także istotne dla procesu oczyszczania się ośrodkowego układu nerwowego10. Z tego względu siły skręcające, działające w obrębie płytek kostnych czaszki, zawsze oddziałują na opony mózgowe.

W wyniku zmian strukturalnych w obszarze okolicy serca i zmian w przepływie krwi bardziej prawdopodobne jest występowanie dysfunkcji po lewej stronie.

Przy ocenie czaszki sprawdza się jej myślowy podział na cztery kwadranty – zarówno w widoku z góry, jak i w widoku z przodu. Dzięki takiemu postępowaniu można dostrzec, między którymi obszarami czaszki powstało napięcie; w widoku z góry można m.in. spostrzec napięcia śródkostne kości ciemieniowych po użyciu kleszczy porodowych, natomiast przyjrzenie się od przodu pozwoli wychwycić asymetryczne przesunięcie żuchwy w przypadku krwiaka w obszarze mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (m. sternocleidomastoideus). Taka sytuacja prowadzi również do dysfunkcji w obszarze kości skroniowej i oczodołu.

Skręcenia (torsje) chrząstkozrostu klinowo-podstawnego z pewnością mają konsekwencje dla późniejszego rozwoju płaszczyzny zgryzowej, ponieważ szczęka nie może wówczas optymalnie rozwijać się w kierunku poprzecznym po stronie dysfunkcji.

U niemowląt często obserwuje się występowanie następującego łańcucha lezji (zmian): dysfunkcje w obszarze lewego obojczyka, w osierdziu, lewej kopule przepony i w okolicy rękojeści mostka (manubrium sterni), następnie ku górze – po lewej stronie dna jamy ustnej, w obszarze lewego szwu potyliczno-sutkowego (sutura occipitomastoidea), lewej kości skroniowej (także śródkostne), lewego oczodołu, lewego skrzydła większego (ala major) kości klinowej, szwu nosowego (sutura nasalis), sierpa mózgu (falx cerebri) i sierpa móżdżku (falx cerebelli).

Rozwój dziecka po 6 miesiącu życia 

Około 6. miesiąca życia rozpoczyna się ząbkowanie. Pojawiają się pierwsze zęby mleczne, a dziecko otrzymuje bardziej stały pokarm. Zwiększa się również zakres wokalizacji. Pojawiają się podwojenia sylab i pełne samogłoski oraz dźwięki wargowe. Pojawiają się pierwsze oznaki rozumienia.

W kolejnych miesiącach dziecko podejmuje próby siedzenia i stania, które są istotnymi przejawami pionizacji. Kręgosłup szyjny przyjmuje rolę podtrzymywania głowy, a funkcjonowanie barków i karku zostaje skoordynowane.

Funkcje głowy zdominowane są przez dojrzewanie narządów zmysłów. Podczas chodzenia naprzemienne rotacje i orientacja narządów zmysłów mają decydujące znaczenie dla percepcji przestrzennej. Aby rozwój zachodził prawidłowo, niezbędna jest swoboda ustawienia głowy i wykonywania nią ruchów.

W obszarze narządu żucia zachodzą poważne zmiany funkcjonalne. Następuje dalszy rozwój języka, dzięki czemu staje się on jednym z rzeczywistych narządów żucia. W okolicy czaszki następuje rotacja wzrostowa w kierunku dziobowym (rostralnym), natomiast w okolicy stawów skroniowo-żuchwowych ruch rozwojowy odbywa się w kierunku brzusznym.

W ten sposób dochodzi do zmiany położenia narządu równowagi. Nieregularne zmiany rozwojowe oraz asymetrie czynnościowe mogą w późniejszym okresie doprowadzić do poważnych problemów posturalnych.

Grafika przedstawiająca zmiany  rozwojowe w stawie skroniowo-żuchwowym dziecka

Koncepcja terapeutyczna wspierająca rozwój żuchwy po 6 miesiącu życia 

W omawianym okresie istotne jest zwrócenie szczególnej uwagi na struktury śródpiersia, aby możliwe było osiągnięcie przez dziecko pozycji wyprostowanej. Niemożność przyjmowania przez dziecko położenia na brzuchu w adekwatnym okresie rozwojowym często związana jest z dysfunkcją w obszarze stawów głowy, okolicy górnego otworu klatki piersiowej, XII żeber, łuków mięśni lędźwiowych oraz okolicy kości krzyżowej i stawów krzyżowo-biodrowych.

Jeżeli dziecko nie może usiąść prosto, należy również pomyśleć o dysfunkcjach śródkostnych mostka, które w miarę możliwości należy poddać korekcji. W przeciwnym razie może (ewentualnie) zacząć wykształcać się klatka lejkowata (co jest także uwarunkowane genetycznie).

Jeżeli torsja wewnątrzkostna mostka nie zostanie usunięta, pod wpływem szybkiego wzrostu dziecka wzorzec w niej zawarty może ulegać coraz większemu wzmocnieniu, potencjalnie przyczyniając się do powstawania skoliozy kręgosłupa w późniejszym okresie życia11.

Także sama czaszka ulegać będzie coraz większym deformacjom. Kość potyliczna i klinowa, a tym samym oczodoły i inne kości czaszki, mogą wykazywać tendencję do asymetrii. Często asymetria zostaje dostrzeżona dopiero w momencie, gdy uwidacznia się w kształcie oczodołów.

Należy jednak pamiętać, że już znacznie wcześniej ma ona wpływ na kompleks potyliczno-szczytowo-obrotnikowy i struktury neuronowe z nim związane. Wówczas dochodzi do nierównomiernego wykształcania się u dziecka podstawowych odruchów, takich jak m.in. symetryczny i asymetryczny toniczny odruch szyjny.

Torowanie motoryczne związane z powtarzającymi się wzorcami ruchowymi jest wówczas nierównomierne. Może to później prowadzić do problemów z czytaniem, pisaniem i liczeniem. Ograniczona ruchomość w obszarze stawów głowy, a tym samym powięzi i opon mózgowych w omawianym obszarze, prowadzi do zmniejszenia dynamiki wymiany płynów w okolicy pnia mózgu.

Niezwykle istotne jest zadbanie o prawidłową swobodę nerwu trójdzielnego i jego poszczególnych gałęzi. Ważne są punkty wyjścia każdej z nich, czyli otwór owalny (foramen ovale), nadoczodołowy (foramen supraorbitale) i podoczodołowy (foramen infraorbitale).

Kość gnykowa jest niczym wajcha, do której przyczepiają się różne struktury od strony głowowej, ogonowej i grzbietowej12. Z tego powodu ważna jest jej swobodna ruchomość we wszystkich kierunkach.

Jak dziecko rozwija się po zakończeniu pierwszego roku życia?

Po ukończeniu pierwszego roku życia rozwój mowy jest źródłem silnych bodźców formacyjnych do przebudowy struktury kości z włóknistej na blaszkowatą (beleczkowatą). Podczas mówienia zęby stanowią przednie ograniczenie dla języka. Mowa ewoluuje głównie w procesie naśladownictwa językowego.

Prawidłowe ułożenie języka ma silny wpływ na kształtowanie szczęki. Jednocześnie docisk języka powoduje wprawienie w drgania podniebienia miękkiego, co jest ważne dla przepływu limfy.

Dominacja oddychania przez usta prowadzi do zaburzenia proporcji pomiędzy rozwojem szczęki i żuchwy. W rezultacie nieprawidłowe położenie języka w jamie ustnej staje się czynnikiem zaburzającym poprawne formowanie się szczęki.

Wyrzynanie się zębów mlecznych zwiększa wykorzystanie mięśni przywodzących (zamykających) usta, ale także mięśni nadgnykowych i podgnykowych. Od tego momentu możliwe jest spożywanie pokarmów stałych i ich odpowiednie rozdrabnianie (ruchy mielenia). Żuchwa uzyskuje położenie w protruzji.

Czynnikami deformującymi żuchwę są:

  • ssanie kciuka
  • ssanie smoczka
  • kontynuowanie karmienia butelką

Sytuacja taka grozi utrzymywaniem się oddychania przez usta, co przyczynia się do braku odpowiednich bodźców do prawidłowego wykształcania się przestrzeni oddechowych.

Podczas mówienia język często uderza w przednie siekacze, a u dziecka pojawiają się problemy z wydawaniem dźwięków. Im bardziej dojrzewają łuki zębowe, tym dokładniejsza staje się percepcja nerwowo-mięśniowa i tym bardziej kształtują się programy neuromotoryczne okolicy ust.

Brak kongruencji pomiędzy kształtem i rozmiarem łuku prowadzi do zaburzenia tych interakcji. Układ stomatognatyczny nieustannie próbuje się zaadaptować, aby osiągnąć jak najbardziej kompletne zwarcie, co w rezultacie zmienia położenie żuchwy. Sytuacja taka może doprowadzić do asymetrii na wszystkich poziomach.

Terapia osteopatyczna żuchwy po zakończeniu pierwszego roku życia 

Wymienione już wcześniej obszary nadal odgrywają rolę także i w tym okresie rozwojowym. Prawidłowa ruchomość języka jest szczególnie istotna. Jest ona z kolei uzależniona od elastyczności dna jamy ustnej. Docisk języka skierowany do góry jest przenoszony przez lemiesz na kość sitową, a tym samym również dalej na sierp mózgu (falx cerebri) w okolicy kości czołowej.

Ograniczenia w obszarze kości nosowych, gałęzi wstępujących żuchwy i kości jarzmowych utrudniają rozwój żuchwy i szczęki w kierunkach bocznych. Z tego względu wymienione struktury powinny być wielokrotnie poddawane badaniu i w razie konieczności leczone. Optymalizacja przepływu limfy wspomaga również prawidłowe funkcjonowanie migdałków.

Swoboda ruchu kości skroniowej, a tym samym dynamika namiotu móżdżku oraz zaopatrzenie krwionośne omawianej okolicy przez tętnicę szyjną wewnętrzną (a. carotis interna) ma znaczenie fundamentalne.

Zwiększone napięcie dna jamy ustnej może również utrudniać rozwój żuchwy. Wspomniane napięcie może mieć również negatywny wpływ na przepływ krwi do czaszki przez okolicę kości skroniowych i splot skrzydłowy (plexus pterygoideus).

Jak już opisano, lewa strona jest często bardziej dotknięta dysfunkcją. U większości ludzi ruchowy ośrodek mowy i drugorzędowa kora słuchowa znajdują się w lewej półkuli13. Rozwój mowy prowadzi do lateralizacji półkul mózgowych.

Rozwój języka deskryptywnego (opisowego) pogłębia asymetrię funkcjonalną i współkształtuje ręczność. Proces ten wpływa na wzrok, słuch i czynności nerwów czaszkowych. Nerw językowo-gardłowy (n. glossopharyngeus) i nerw podjęzykowy (n. hypoglossus) leżą w okolicy łuku żuchwowego. Ograniczenia w obszarze dna jamy ustnej mogą zakłócać funkcje tych nerwów, przyczyniając się do upośledzenia mówienia, żucia i połykania.

Dla poprawnej artykulacji język potrzebuje dostatecznej swobody ruchu. Nieprawidłowe napięcia w okolicy dna jamy ustnej wpływają również na przepływ śliny. Oprócz tego, że nawilża ona pokarm i rozpoczyna proces trawienia, jest także istotnym siedliskiem i pokarmem dla mikrobiomu14.

Błony wewnątrzczaszkowe i przedni pas opony twardej kierują wzrostem czaszki, dlatego ich napięcie powinno być zawsze zrównoważone.

Kiedy występuje okres dojrzałego uzębienia mlecznego?

Okres ten rozpoczyna się od 30. miesiąca życia. Na podstawie szczęki i żuchwy znajdują się łuki zębów mlecznych o dość szerokim kształcie, bez występowania strzałkowych i poprzecznych krzywizn kompensacyjnych.

W okresie rozwoju uzębienia mlecznego dochodzi do silnego wzrostu trzewioczaszki. Przeważa rozwój żuchwy w kierunku przednim. Nadal jest ona ustawiona bardzo poziomo i przeważnie występuje niewielkiego stopnia przodozgryz. Dla prawidłowego dalszego rozwoju mowy szczególnie istotne są przednie siekacze oraz cała przednia (czołowa) część górnego łuku zębowego.

Infografika przedstawiająca okres pojawiania się zębów mlecznych oraz stałych

Kiedy następuję zmiana uzębienia z mlecznego na stałe?

Wyrzynanie się zebów stałych możemy podzielić na trzy etapy:

  • pierwszy - wyrzynają się zęby trzonowe
  • drugi - wyrzynają się zęby przedtrzonowe
  • trzeci - wyrzynają się kły

Grafika przedstawiająca rozwój żuchwy człowieka

Pierwszy okres wyrzynania się zębów stałych

Od 6. roku życia pierwsze stałe zęby trzonowe wyrzynają się, zastępując mleczne trzonowce. W tym samym czasie zmiana uzębienia zachodzi także w przednich obszarach łuków zębowych. Zęby przednie stają się silniejszymi "przeszkodami" dla ruchu protruzji i tym samym przejmują rolę proprioceptywną.

Pierwsze stałe zęby trzonowe określają wzorce dalszego rozwoju nerwowego w odniesieniu do układu stomatognatycznego. Pojawia się nowa zasada morfologiczna. Jeśli górne i dolne zęby trzonowe są regularne, to zachowana jest również właściwa morfologia dla 4 głównych obszarów funkcjonalnych: zapewnione jest prowadzenie truzji bocznej (w obydwu kierunkach), ochrona obszarów tylnych oraz wertykalna funkcja podporowa.

Napięcie tkanek miękkich, w tym warg, ma kluczowe znaczenie dla przygotowania kęsa pokarmowego i jego dalszego transportu. Nieprawidłowe kontakty zębów powodują powstawanie procesów kompensacyjnych.

Rozwój gałęzi wstępującej żuchwy powoduje oddalenie płaszczyzny okluzyjnej od stawu skroniowo-żuchwowego. Jeżeli w tej fazie rozwoju występują asymetrie kształtu łuku zębowego, płaszczyzna zgryzowa kształtuje się asymetrycznie po jednej stronie. Istnieje ryzyko zmian strukturalnych w obrębie wyniosłości stawowej (eminentia articularis) i przechylenia okluzji na prawą lub lewą stronę.

Opisana sytuacja jest również ważna dla ustawienia głowy oraz pozycji ciała i może mieć konsekwencje dla opanowywania umiejętności czytania i pisania. Odpowiednie wykształcenie łuku przedniego przyczynia się do osiągnięcia pełnej dojrzałości w zakresie funkcji mowy.

Wspomniane "regulowanie" (ustawianie) przednich górnych zębów odbywa się głównie pod wpływem tkanek miękkich, zwłaszcza w wyniku aktywności formującej górnej i dolnej wargi. Także mowa jest czynnikiem dominującym.

Podczas żucia unika się kontaktów w obrębie zębów przednich. Dzieje się to początkowo poprzez kontrolę mięśniową, która następnie w coraz większym stopniu zastępowana jest korektą strukturalną kości skroniowej i żuchwy.

Szczęka, szczególnie w obszarze tylnym, rozwija się w wymiarze poprzecznym, co związane jest ze zwiększeniem szerokości mózgoczaszki. Przednia część łuku jest formowana zwłaszcza w bocznej okolicy zębów siecznych przez zmiany funkcjonalne trzonowców.

Schemat ruchu mięśni żuchwy dostosowuje się do morfologii zębów oraz ich układu przestrzennego i wzajemnych stosunków funkcjonalno-strukturalnych.

Drugi okres wyrzynania się zębów stałych

Ten wstępny etap dojrzałości charakteryzuje się wyrzynaniem się zębów przedtrzonowych. Pojawia się prowadzenie boczne (truzja boczna). Dominującą cechą jest kształtowanie funkcji żucia zachodzącej w płaszczyźnie poprzecznej. W danym momencie osiągane jest 90% całkowitego planu rozwojowego, a dalsze zmiany funkcjonalno-strukturalne spowalniają.

Nachylenie (inklinacja) guzków policzkowych zębów przedtrzonowych służy jako boczny element ślizgowy i prowadzący. Są one ustawione bardziej stromo niż ich odpowiedniki w obszarze pierwszych zębów trzonowych i przejmują ich funkcję kontrolną w obszarze bocznym. Powoduje to przesunięcie kontroli truzji bocznej dalej do przodu.

Koncepcja terapeutyczna w dwóch pierwszych okresach wyrzynania się zębów stałych

Wraz ze zmianą uzębienia środkowa część twarzy powiększa się o jedną trzecią. Te szybko zachodzące zmiany sprawiają, że znów mogą pojawiać się stare wzorce asymetrii. Aby wpłynąć na ewentualny zgryz krzyżowy, należy upewnić się, że obie kości szczękowe i struktury sąsiadujące mogą swobodnie rozwijać się w kierunku poprzecznym. Dopiero teraz zaczynają się wytwarzać zatoki przynosowe.

Dzięki wyraźnej mowie, charakteryzującej się prawidłowym wytwarzaniem dźwięków przez odpowiednią funkcję języka, i prawidłowemu oddychaniu przez nos może tworzyć się właściwa forma obszaru szczękowego.

W okresie dojrzewania płuca nadal rosną o około 20%. Z tego powodu u nastolatków ciągle nawracają napięcia w okolicy klatki piersiowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na rozwój mostka. Wielokrotnie obserwowałam, że poprzez nadmierne bodźce rotacyjne stosowane w korekcjach ortodontycznych dochodziło do wystąpienia asymetrii w obszarze mostka. Spowolnienie bodźców formujących wymuszanych przez interwencje ortodontyczne rozwiązywało ten problem.

U młodzieży dochodzi do dojrzewania narządów płciowych. U dziewcząt może to prowadzić do problemów w okolicy łonowej, przywodzicieli ud, aż do kolan. W tym aspekcie ponownie należy rozpatrzyć zależności pomiędzy dnem jamy ustnej a miednicą. Z terapeutycznego punktu widzenia niejednokrotnie obserwowałam, że złagodzenie napięcia w okolicy przysadki mózgowej prowadziło również do poprawy sytuacji obszaru miednicy.

Trzeci okres zmiany uzębienia 

To czas, w którym dochodzi do wymiany mlecznych kłów na zęby stałe. W tym momencie rozwija się tzw. prowadzenie kłami. Drugie stałe trzonowce pełnią funkcję podparcia w obszarze bocznym.

Na tym etapie dojrzewania zachodzą już precyzyjne adaptacje funkcjonalne. Wzrost poprzeczny ustępuje do pewnego stopnia wzrostowi w kierunku przednim oraz tylnym. Rodzaj zaguzkowania drugiego zęba trzonowego może być kwestią bardzo indywidualną. Układ stomatognatyczny adaptuje się do ewentualnych dysgnacji w celu możliwie najlepszego wypełniania swoich funkcji. Grafika przedstawiająca stan uzębienia typu dojrzałego

Terapia osteopatyczna w ostatnim okresie wymiany zębów mlecznych na stałe

U niektórych dzieci pojawiają się napięcia w okolicy siekaczy. W tych przypadkach zazwyczaj łuk szczęki nie jest odpowiednio szeroki, lecz długi i wąski. W takiej sytuacji konieczne jest oswobodzenie struktur położonych w linii pośrodkowej twarzy, czyli szwów kości sitowej, kości nosowych, oczodołów, kości łzowych, lemiesza i szczęki.

Istotne jest również usunięcie nieprawidłowych napięć w okolicy szyi, mostka i przepony. Nadmierne napięcie w okolicy grzbietu nosa, kości sitowej lub sierpa mózgu może rozprzestrzeniać się na okolice przepony siodła (diaphragma sellae), przysadki mózgowej i zatoki jamistej (sinus cavernosus).

Prawidłowa funkcja tego obszaru jest szczególnie ważna dla regulacji hormonalnej w okresie dojrzewania. W okolicach poszczególnych zębów nieustannie dochodzi do kumulowania się nieprawidłowych napięć.

Z punktu widzenia osteopatii sensowne jest poddanie terapii miejsca zakotwiczenia zęba w zębodole i korygowanie jego związków z określonymi narządami i obszarami mózgu. Aby kły mogły przejąć prowadzenie również pod względem propriocepcji, należy upewnić się, że w obrębie łuków zębowych między dwoma kłami nie istnieją nadmierne śródkostne różnice napięciowe. Mogą one przenosić się przez struktury kostne w kierunku dogłowowym.

Jeżeli osteopaci zapewnią dziecku prawidłową terapię jamy ustnej, w znacznym stopniu mogą wpłynąć nie tylko na funkcjonowanie układu stomatognatycznego, lecz również na aspekty posturalne, wisceralne, a nawet w odległej perspektywie – emocjonalne i poznawcze.

Bibliografia
  • Liem T., Osteopathische Behandlung von Kindern. Stuttgart: Hippokrates; 2010: 571
  • Möckel E., Mitha N., Handbuch der pädiatrischen Osteopathie. München: Elsevier; 2006: 472f
  • Refle S., Hörsturz bei einem Kind nach Beginn einer kieferorthopädischen Behandlung. OM 2016; 17 (01) 27–30
  • Andresen T., Bahr C., Ciranna-Raab C., Efficacy of osteopathy and other manual treatment approaches for malocclusion – A systematic review of evidence. Int J Osteopath Med 2013; 16 (02) 99–113
  • Bayer S., Feldt M., Infantile Schluckstörungen – in die Hand des Osteopathen. DO 2004; 2 (02) 7
  • Riedel M., Spracherwerb und osteopathische Gedanken zur Dyslalie. OM 2009; 10 (01) 4–10
  • Slavicek R., Das Kauorgan: Funktionen und Dysfunktionen. Klosterneuburg: Gamma; 2000
  • Blomberg H., Bewegungen, die heilen. 2. Auf. Kirchzarten: Verlag für angewandte Kinesiologie; 2013: 247–249
  • Huss S., Wentzel B., Diaphragmen und die Zirkulation: Fasziale Aspekte und Anwendung in Osteopathie und Yoga. Stuttgart: Thieme; 2015
  • Louveau A. et al., Understanding the functions and relationships of the glymphatic system and meningeal lymphatics. J Clin Invest 2017; 127 (09) 3210–3219
  • Schwind P., Faszien – und Membrantechnik. München: Elsevier/Urban & Fischer; 2003: 81–85
  • Carreiro J., Pädiatrie aus osteopathischer Sicht. Anatomie, Physiologie und Krankheitsbilder. München: Elsevier; 2004: 187–188
  • Trepel M., Neuroanatomie: Struktur und Funktion. 5. Aufl. München: Elsevier/Urban & Fischer; 2012: 229–244
  • Zschocke A.K., Darmbakterien als Schlüssel zur Gesundheit – Neueste Erkenntnisse aus der Mikrobiomforschung. München: Knaur; 2014: 59
  • Deutsche Zeitschrift für Osteopathie 2018; 16: 14–19, wyd. Georg Thieme Verlag
Autor publikacji:
Petra Gohl-Frohnmayer
Petra Gohl-Frohnmayer
petra.gohl-frohnmayer@ktociewyleczy.pl

Ukończyła osteopatię w IAO. Obecnie prowadzi własny gabinet w Stuttgarcie. Oprócz odbycia wielu zaawansowanych kursów z zakresu osteopatii w OSD, u Jima Jealousa, w FAFO i SCC, ukończyła również szkolenie z zakresu terapii pediatrycznej. W 2017 roku ukończyła szkolenie certyfikacyjne z zakresu głębokiej pracy czaszkowo-krzyżowej, akredytowane przez Uniwersytet św. Elżbiety w Lucernie.

Zobacz więcej artykułów tego eksperta
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny