Jesteś terapeutą?

Naturalne sposoby na wzmocnienie odporności

Jesień to ostatni moment, by przygotować organizm do walki ze wzmożonym atakiem wirusów.

Artykuł na: 23-28 minut medycyna naturalna odporność infekcje
Zdrowe zakupy

Moja znajoma już pod koniec lata rozpoczyna swoją sprawdzoną kurację: codzienne zjada ząbek czosnku. Twierdzi, że dzięki temu od kilku lat nie złapała żadnej infekcji. W jej postępowaniu jest dużo racji - czosnek to znany naturalny antybiotyk, a jego zastosowanie w medycynie tradycyjnej potwierdziły już badania naukowe.

Takich naturalnych środków jest jednak więcej. Niektóre pomagają uniknąć grypy czy przeziębienia, ponieważ podnoszą ogólną odporność. Inne łagodzą przebieg choroby, kiedy organizm jest już zainfekowany wirusem.

Jak działa odporność?

Pierwszą linią obrony przed infekcjami są bariery fizyczne: skóra oraz błony śluzowe jelit, płuc i górnych dróg oddechowych. To swego rodzaju kordon ochronny, który zapobiega przeniknięciu do organizmu bakterii i wirusów. Jeśli zostanie przerwany, wdrażany jest plan awaryjny, czyli działania wrodzonej odporności. Takie mechanizmy jak łzawienie oczu czy oddawanie moczu powodują wydalenie patogenów, natomiast śluz wydzielany przez drogi oddechowe i przewód pokarmowy dosłownie unieruchamia mikroorganizmy1. Z kolei mikrobiota jelit to zbiór dobroczynnych bakterii, które odbierają tym szkodliwym pokarm, uniemożliwiając ich rozwój.

W tym obronnym arsenale znajdują się liczne komórki, jak monocyty, makrofagi, granulocyty i fagocyty (niespecyficzne białe krwinki). Reakcja wrodzonego układu odpornościowego jest natychmiastowa, ale nieswoista, czyli mało precyzyjna. Poza tym nie funkcjonuje w niej tzw. pamięć immunologiczna - za każdym razem komórki muszą na nowo rozpoznać patogeny i zareagować na ich obecność, ponieważ nie wytwarzają długotrwałej odporności2.

Inaczej jest w przypadku odporności nabytej, czyli adaptacyjnej, która angażuje się w obronę organizmu w razie porażki na pierwszym froncie. Uczestniczą w niej wyspecjalizowane limfocyty T i B, wywołujące ostrzegawczy stan zapalny i wytwarzające przeciwciała przeciwko konkretnym patogenom. Jest to możliwe, ponieważ tutaj zostaje już zachowana pamięć immunologiczna. Innymi słowy, pracownicy tego działu dokonują swego rodzaju ewaluacji, aby w razie kolejnego ataku tego samego wroga wyeliminować go szybciej i sprawniej.

Co powoduje osłabienie odporności?

Teoretycznie wszystkie zadania zostały podzielone, a w razie jakiegokolwiek błędu zaplanowano działania naprawcze. W praktyce jednak zapanowanie nad tak ogromną liczbą pracowników jest bardzo trudne. Komórki układu odpornościowego są bowiem rozproszone po całym organizmie: od migdałków, przez węzły chłonne i jelita, po szpik kostny.

Są też wymagające: jeśli nie zapewni się im odpowiednich warunków pracy, podejmują strajk. Oznacza to, że nasze złe nawyki żywieniowe i styl życia powodują mniejszą wydajność komórek układu immunologicznego.

Poza tym podlegają one procesom starzenia, a wówczas dochodzi do redukcji etatów, a nie wymiany pokoleniowej w zespole. W miarę starzenia układu immunologicznego zmniejszają się zatem jego kadra i umiejętność rozpoznawania infekcji.

Nic zatem dziwnego, że palenie papierosów, nadmierny stres czy niedobór witamin i minerałów powodują osłabienie odporności3. Skutki mogą być naprawdę zgubne dla całego organizmu: podatność na infekcje, nawracające schorzenia górnych dróg oddechowych i ich powikłania to dopiero początek listy. Dlatego warto przystąpić do negocjacji i zapewnić komórkom układu immunologicznego nowe, korzystniejsze warunki - w końcu pracują dla nas i nam przynoszą korzyści!

Naturalne sposoby na wzmocnienie organizmu 

Co ułatwia powrót do zdrowia? Co wzmacnia odporność?

  • Ziele majeranku ułatwi wykrztuszanie, złagodzi kaszel i katar1. W tym ostatnim przypadku maścią majerankową możesz smarować nozdrza. Już samo wdychanie jego zapachu udrożnia drogi oddechowe.
  • Podbiał pospolity to kolejna roślina o działaniu wykrztuśnym i przeciwkaszlowym, której składniki tworzą na powierzchni błon śluzowych powłokę zmniejszającą wrażliwość receptorów kaszlowych i chronią je przed mechanicznym podrażnieniem. Działa więc łagodząco na podrażnioną śluzówkę jamy ustnej gardła i krtani. Najsilniejsze właściwości wykazują jego kwiaty2.
  • Kwiat lipy pobudza produkcje śluzu w oskrzelach, dzięki czemu ułatwia odkrztuszanie. By złagodzić objawy przeziębienia, pij napar z tego surowca. Możesz też wymieszać po łyżce suszonych kwiatów lipy i malin, zalać wrzątkiem i parzyć przez 10 min - taki napój rozgrzeje organizm i zadziała napotnie.
  • Miód na początku infekcji chroni drogi oddechowe przed rozwojem zakażenia, a później powoduje stopniowe ustępowanie chrypki, kaszlu, drapania i bólu gardła3. Upłynnia też wydzielinę oskrzelową, a jeśli spożyjesz go wieczorem - umożliwi spokojny sen. Dodawaj go do herbaty lub stosuj samodzielnie.
  • Tymianek i szałwia osłabiają ataki kaszlu. Można pić je w postaci naparu, wdychać podczas inhalacji lub dodawać do potraw.
  • Bańki, czyli tradycyjna metoda zwalczania gorączki i stanu zapalnego, pomagają leczyć zapalenie oskrzeli i płuc oraz infekcje górnych dróg oddechowych. Poprawiają ukrwienie skóry i pobudzają układ immunologiczny do walki. Możesz wybrać klasyczne bańki szklane, próżniowe (do stawiania na zimno) lub gumowe. Najlepsze efekty daje użycie ich na początkowym etapie choroby.
  • Olejki eteryczne łagodzą uciążliwy kaszel, ułatwiają odkrztuszanie i udrożniają drogi oddechowe. Stosuj je w postaci inhalacji: kilka kropel dodaj do gorącej wody, a następnie przykryj głowę ręcznikiem i wdychaj parę zawierającą olejek. Możesz też wsmarować je w okolice karku i klatki piersiowej. Najlepsze działanie wykrztuśne wykazują olejki anyżowy, eukaliptusowy, tymiankowy, herbaciany i sosnowy4.

Bibliografia

  1. A. Sarwa, Wielki Wielki leksykon roślin leczniczych, Warszawa 2001, s. 5-8, 272-275
  2. J Pharm Biomed Anal 2012; 75: 158-164
  3. Postępy Fitoterapii 2007; 4: 202-206
  4. Panacea 2009; 1 (26): 11-13

Dieta na wzmocnienie odporności

Aby układ odpornościowy zachował swoją aktywność, musi być również dobrze odżywiony. Niektóre pokarmy (zwłaszcza te bogate w cukier czy wysokoprzetworzone) osłabiają odporność, zamiast ją wzmacniać. Z kolei inne są bogate w dobroczynne składniki, dające komórkom układu immunologicznego siłę do intensywnej pracy.

  • Po pierwsze, co najmniej raz w tygodniu sięgaj po pełnoziarniste pieczywo, wątróbkę lub ostrygi - są one cennymi źródłami cynku. Niedobór tego wartościowego pierwiastka powoduje osłabienie śluzówek, co ułatwia wirusom przedostanie się do wnętrza organizmu.
  • Po drugie, szukaj naturalnych źródeł kwasów omega-3 i omega-6 (takich jak ryby morskie, orzechy włoskie i oleje roślinne), ponieważ wzmacniają one mechanizmy obronne organizmu i przyspieszają jego regenerację po przebytej infekcji.
  • Po trzecie, zjadaj kiszonki. Są one naturalnym źródłem probiotyków - dobroczynnych drobnoustrojów bytujących w ludzkich jelitach, które również modulują odpowiedź układu immunologicznego. Badania wykazały, że podawanie dzieciom probiotyków LGG lub L. Casei DN-114 przez 3 miesiące zmniejszyło u nich ryzyko chorób infekcyjnych, w tym zapalenia górnych dróg oddechowych11. W innej analizie stwierdzono z kolei, że dzięki przyjmowaniu bakterii Lactobacillus acidophilus NCFM dzieci w wieku 3-5 lat szybciej radziły sobie z gorączką, kaszlem i katarem12.
  • Niekwestionowanym liderem wśród profilaktycznych przypraw pozostaje imbir. Jeśli już teraz stosujesz jego kłącze w swojej diecie, na pewno pamiętasz, jak błyskawicznie rozgrzewa cały organizm i oczyszcza drogi oddechowe. Imbir to źródło przeciwzapalnych substancji (jak zingiberol, gingerol i zinferol). Dodatkowo działa odkażająco, stąd stosowany jest w infekcjach jamy ustnej czy gardła13.
  • Równie pożądaną przyprawą w antywirusowej diecie jest chili, które oczyszcza drogi oddechowe, rozgrzewa i pobudza komórki nerwowe. Wszystko dzięki obecnej w przyprawie kapsaicynie, która odpowiada za jej ostry smak oraz ma działanie termogeniczne14.
  • Podobnie korzenny w smaku kardamon rozgrzewa organizm. Dodatkowo pomaga usuwać z niego toksyny i zwalczać zakażenia. Łagodzi też objawy przeziębienia i kaszel oraz działa przeciwzapalnie w błonach jamy ustnej i gardła15.
  • Z kolei czosnek niedźwiedzi - podobnie jak tradycyjny - należy do silnych naturalnych antybiotyków, wspomagających profilaktykę oraz leczenie chorób górnych dróg oddechowych. Pobudza wydzielanie śluzu w oskrzelach, zabija bakterie, zapobiega infekcjom wirusowym, stymuluje produkcję przeciwciał i ułatwia odkrztuszanie16.

Shoty wzmacniające odporność

Zioła wzmacniające odporność

W podnoszeniu odporności sprawdza się również fitoterapia. Do najbardziej znanych roślin immunostymulujących należą jeżówka purpurowa i aloes, które zapobiegają przeziębieniom lub przynajmniej zmniejszają ich nasilenie i przyspieszają ustąpienie objawów17. Właściwości te zawdzięczają przede wszystkim dużej zawartości polisacharydów, które m.in. pobudzają leukocyty do wydzielania substancji przeciwwirusowych, a limfocyty do swoistej obrony organizmu.

Preparaty zawierające jeżówkę purpurową zaleca się w zakażeniach układu oddechowego, głównie do odbudowy odporności obniżonej u osób cierpiących z powodu powtarzających się infekcji wirusowych i bakteryjnych. Z kolei wyciągi oraz żel pozyskiwane z miąższu świeżych liści aloesu oprócz polisacharydów zawierają białka, wolne aminokwasy, sole mineralne i witaminy, dzięki którym działają wzmacniająco na organizm, podnoszą jego odporność oraz usprawniają przemianę materii.

Również bez czarny, w tradycyjnej medycynie stosowany przy kaszlu i infekcjach, reguluje mechanizmy obronne organizmu i może zapobiegać grypie. Póki co w badaniach naukowych udowodniono przeciwzapalne właściwości ekstraktów z jego owoców i kwiatów18.

W profilaktyce grypy i przeziębień warto też stosować zioła bogate w witaminy i składniki odżywcze, które uzupełniają ich niedobory, a dzięki temu pozwalają wzmacniać cały organizm. Należą do nich m.in. wiesiołek dziwny, berberys zwyczajny, głóg jedno- i dwuszyjkowy oraz czarna porzeczka19.

Suplementy na odporność

Jak widać, większość składników niezbędnych w profilaktyce grypy i przeziębień można dostarczyć organizmowi wraz z pożywieniem. Nie zawsze jednak jest to możliwe - zwłaszcza w przypadku dużych niedoborów czy niezbilansowanej diety, która osłabia ich przyswajalność. Dlatego pomocne mogą być wysokiej jakości suplementy, które będą dodatkowo stymulowały układ odpornościowy do walki z patogenami.

  • Preparat multiwitaminowy powinien zawierać przede wszystkim witaminy A, C, D i z grupy B. Sięgnij po niego zwłaszcza wówczas, gdy w Twojej diecie brakuje warzyw i owoców ze sprawdzonego źródła - te uprawiane na masową skalę mogą być pozbawione dobroczynnych składników.
  • Glutation to bardzo silny antyoksydant, niezbędny z punktu widzenia układu odpornościowego. Jego obecność jest konieczna do rozwoju limfocytów, przez co bezpośrednio wpływa na polepszenie odpowiedzi immunologicznej. Zapewnia również sprawność komórek odpornościowych zwanych "naturalnymi zabójcami" (NK), które stoją w pierwszej linii obrony przed infekcjami. Poza tym glutation uznawany jest za najpotężniejszy antyoksydant - zwalczając wolne rodniki, wspomaga funkcjonowanie całego organizmu. Warto przyjmować go wraz z witaminą C (lub zadbać o jej odpowiednią podaż w diecie), ponieważ zwiększa ona jego poziom w komórkach układu odpornościowego20.
  • Pierzga - Pyłek kwiatowy przyniesiony do ula jako pokarm na zimę zostaje powleczony miodem i woskiem, a w warunkach beztlenowych podlega fermentacji mlekowej. W ten sposób powstaje pierzga, która dzięki tym procesom biochemicznym wykazuje silniejsze niż pyłek działanie antybiotyczne (bakteriostatyczne i bakteriobójcze). Jest również bogatym źródłem witamin i składników odżywczych, dzięki czemu wzmacnia cały organizm i skutecznie zapobiega infekcjom - poleca się ją m.in. w stanach wyczerpania i podczas rekonwalescencji21.
  • Olejek z oregano - Pozyskiwany z popularnej przyprawy olejek dzięki zawartości związków fenolowych może zwalczać bakterie, zapobiegać infekcjom i przeziębieniom oraz wspomagać ich leczenie, a także zmniejszać ryzyko rozwoju pasożytów. Swoje właściwości zawdzięcza przede wszystkim substancji o nazwie karwakrol, która ułatwia oddychanie, działa moczopędnie, napotnie, rozgrzewająco, przeciwbólowo i odkażająco. Również jedzenie ziela oregano wpływa na leczenie infekcji górnych dróg oddechowych i ułatwia pozbywanie się zalegającej flegmy22.
  • Koenzym Q10 to kolejny potężny antyutleniacz, niezbędny do tworzenia energii komórkowej w całym organizmie. Jego niedobory wiążą się bezpośrednio z osłabieniem odporności, a w badaniu na myszach wykazano, że po podaniu suplementu gryzonie wykazywały o wiele większą odporność na wirusa grypy23.

Ile ćwiczyć, aby mieć lepszą odporność?

Aby zmobilizować układ odpornościowy do pracy, musimy być bardziej aktywni. Regularne uprawianie sportu pobudza produkcję białych krwinek, zwiększa aktywność limfocytów i wspomaga procesy termoregulacji. Dlatego nie należy z niego rezygnować nawet w sezonie jesienno-zimowym. Badania populacyjne potwierdzają, że osoby, które ćwiczą w chłodniejszych miesiącach, chorują nawet o 3,5 dnia krócej, a przebieg przeziębienia lub grypy jest u nich zdecydowanie łagodniejszy4.

Aby jednak uzyskać te efekty, należy ćwiczyć co najmniej 5 razy w tygodniu po 20 min. Najlepsze formy aktywności to bieganie, pływanie i jazda rowerem. Jeśli zdecydujesz się na mniej intensywny spacer, wydłuż jego czas do 30 min dziennie.

Dobry sen i relacje społeczne poprawiają odporność

Oczywiście nie oznacza to, że ciało powinno być w ciągłym napięciu czy ruchu. Wręcz przeciwnie: dla sprawności układu odpornościowego istotne jest zachowanie równowagi między czasem aktywności a odpoczynkiem. Już po jednej nieprzespanej nocy każdy z nas może zauważyć, że inaczej odczuwa temperaturę - zazwyczaj jest nam po prostu zimno. Brak regularnego snu i odpoczynku zaburza bowiem termoregulację niezbędną do zachowania zdrowia. Osoby, które śpią 8 godz. dziennie, są mniej podatne na infekcje, podobnie jak te... bardziej towarzyskie. Jak twierdzą badacze z Harvard Medical School, regularne spotkania z przyjaciółmi i aktywność społeczna zwiększają sprawność układu odpornościowego nawet o 20%5.

Korzystny wpływ może mieć również optymistyczne nastawienie do życia. W niektórych badaniach stwierdzono zależność między śmiechem i poczuciem humoru a odpornością, tolerancją bólu i zgłaszanymi objawami chorobowymi6. Mechanizm odpowiadający za tę zależność nie został jak dotąd odkryty. Z pewnością znaczenie ma fakt, że kiedy się śmiejemy, rośnie poziom przeciwzapalnych endorfin, a spada stężenie hormonu stresu (kortyzolu), który osłabia układ immunologiczny. Dlatego nie rezygnuj z aktywności, które sprawiają Ci radość i pomagają redukować poziom stresu: od masażu, przez aromaterapię, po relaks przy ulubionej muzyce.

Badania potwierdzają przykładowo, że wrodzona odporność reaguje pozytywnie na wyciszającą medytację: takie ćwiczenia zarówno poprawiają odpowiedź białych krwinek, jak i zwiększają poziom wydzielniczej immunoglobuliny A (IgA)7. W zasadzie nie ma w tym nic dziwnego: w końcu nikt nie lubi pracować w stresie.

Grypa czy przeziębienie - jakie są róznice?

Ostra choroba zakaźna układu oddechowego wywołana zakażeniem wirusem grypy często mylona jest z dużo łagodniejszym przeziębieniem, czyli zapaleniem błony śluzowej gardła, nosa i krtani. Sprawdź, czym różnią się te choroby.

Grypa - jakie objawy i ile trwa?

Objawy grypy

  • temperatura ciała powyżej 39°C
  • dreszcze
  • ból głowy, mięśni i gardła
  • katar, kaszel
  • czasem nudności, wymioty
  • czasem biegunka

Okres wylęgania wirusa

  • 2 dni - objawy nasilają się ok. 2.-3. dnia i trwają co najmniej tydzień. Początek choroby jest nagły i ostry. 

Możliwe powikłania grypy

  • zapalenie płuc
  • zapalenie mięśnia sercowego lub opon mózgowo-rdzeniowych

Przeziębienie - jakie objawy i ile trwa?

Objawy przeziębienia

  • temperatura ciala do 38°C
  • ból gardła
  • katar
  • kaszel

Okres wylęgania wirusa

  • po ok. 4. dniu od zakażenia

Możliwe powikłania przeziębienia

  • zwykle brak, choć czasem pojawiają się zaostrzenia chorób przewlekłych (np. astmy)

Bibliografia

  1. Br Med Bull. 2002; 61:1-12
  2. Clin Microbiol Rev 2003; 16 (4): 658-672
  3. J Immunol 2005; 174: 1775-1781
  4. Br J Sports Med 201; 45: 987-992
  5. https://goo.gl/SnfL1H
  6. Psychol Bull 2001; 127 (4): 504-519
  7. Ann NY Acad Sci 2016; 1373: 13-24; J Altern Complement Med 2010; 16: 151-155
  8. Biomed Rep 2104; 2 (1): 12-18
  9. Med Monatsschr Pharm 2009; 32 (2): 49-54
  10. Br J Nutr 2011; 106: 1433-1440; Pediatrics 2011; 127: e1513-20; Pediatr Int 2011; 53: 199-201
  11. Eur J Clin Nutr 2010; 64: 669-677
  12. Pediatrics 2009; 124: e172-9
  13. Asian J Androl 2002; 4 (4): 299-301
  14. Molecules 2011; 16 (2): 1253-1270
  15. P. Czikow, Rośliny lecznicze i bogate w witaminy, Warszawa 1983, s. 152
  16. Nat Prod Commun 2009; 4 (8): 1059-1062
  17. Panacea 2006; 2 (15): 11-13
  18. I Diet Suppl 2014; 11 (1): 80-120
  19. Panacea 2007; 1 (18): 12-15
  20. Am J Clin Nutr. 2003; 77 (1): 189-195
  21. J. Guderska, Hodowla pszczół, PWRiL, Warszawa 1983, s. 207-209; Pszczelarstwo 2002; 6: 8-9
  22. Nutr Cancer. 2009; 61 (3): 381-389
  23. Biochem Biophys Res Commun 1988; 153 (2): 888-896
Artykuł należy do raportu
Jak działa układ odpornościowy?
Zobacz cały raport
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT