Jesteś terapeutą?




Shirodhara na bezsenność

Bezsenność diagnozuje się wtedy, gdy dochodzi do nocnych wybudzeń lub trudności z zasypianiem - czasem oba zaburzenia występują razem. Te problemy dotyczą już 30% światowej populacji. Leki nie zawsze są skuteczne, w dodatku zwykle uzależniają. Gdzie szukać ratunku? 46-letniej Miren pomógł masaż ajurwedyjski - shirodhara1.

09 styczeń 2017 Artykuł na: 9-16 minut
medycyna naturalna sen

Jednak zanim to nastąpiło, bezsenność przez wiele lat dezorganizowała jej życie. Miren nie mogła zasnąć nawet po ciężkim dniu, a jeśli już do tego dochodziło, to budziła się po dwóch lub trzech godzinach. W ciągu dnia była tak niewyspana, że na niczym nie mogła się skupić. Z powodu zmęczenia bardzo często zwalniała się z pracy. Każda noc była torturą, każdy dzień stanowił drogę przez mękę.

Nawet ziołowe preparaty na bezsenność, które zaczęła w końcu stosować, nie przynosiły poprawy. Jednak z obawy przed uzależnieniem nie zdecydowała się na przyjmowanie leku benzodiazepinowego, który zaproponował jej lekarz. Znalazła się w kropce. Nie wiedziała, gdzie szukać pomocy. Zaczęła się zastanawiać, dlaczego zmęczenie i sen nie idą u niej w parze, skoro naturalną potrzebą każdego organizmu jest wypoczynek?

Bez snu jak bez wody

Sen należy do podstawowych fizjologicznych potrzeb człowieka, czyli jest tak samo niezbędny jak na przykład oddychanie. Niestety, w dzisiejszych czasach coraz więcej osób cierpi na bezsenność - szacuje się, że stanowią one aż 30% populacji2. Jest to druga w kolejności dolegliwość (po bólu) spośród najczęściej zgłaszanych u lekarzy pierwszego kontaktu. Częściej dotyka kobiet niż mężczyzn i nasila się z wiekiem.

O bezsenności mówi się wtedy, gdy pacjent wybudza się w nocy, ma trudności z zasypianiem lub oba te zaburzenia występują łącznie. Wśród jej przyczyn wymienia się stres, stany lękowe, depresję, astmę, choroby nowotworowe, zaburzenia gospodarki hormonalnej i czynniki związane z trybem życia (przejadanie się na noc, oglądanie telewizji lub siedzenie wieczorem przed monitorem komputera, zakłócony dobowy rytm aktywności).

Problemy ze snem prowadzą do zmęczenia, braku energii, trudności z koncentracją i podenerwowania. U starszych osób powodują także pogorszenie ich społecznego i/lub fizycznego funkcjonowania3. Długotrwały brak snu osłabia odporność organizmu, przez co stajemy się bardziej podatni na różnego rodzaju infekcje i trudniej nam się ich pozbyć. U osób cierpiących na bezsenność częściej dochodzi do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, bólów głowy, krzyża i karku. Rośnie też prawdopodobieństwo, że ulegną one wypadkowi, co zwykle prowadzi do złamań i urazów wielonarządowych.

Z powodu braku snu ucierpieć może także zdrowie psychiczne - osoby dotknięte bezsennością są bardziej narażone na depresję, zaburzenia lękowe i uzależnienie od alkoholu lub leków nasennych4. Jak doniosły społecznie jest to problem, wykazało badanie przeprowadzone w Kanadzie. Na jego podstawie ustalono, że absencje w pracy z powodu bezsenności kosztują samą prowincję Quebec aż 6,6 mld dolarów kanadyjskich rocznie5.

Sen z efektami ubocznymi

Medycyna konwencjonalna na bezsenność proponuje różnego rodzaju leki bez recepty lub przepisywane przez lekarzy benzodiazepiny (BDZ), niebenzodiazepiny (NBDZ), melatoninę, antydepresanty i leki antyhistaminowe. Niestety, wiążą się one z wysokim ryzykiem wystąpienia efektów ubocznych. Stosowanie przez dłuższy czas środków z tej grupy może prowadzić do wytworzenia tolerancji na dany lek, a to oznacza, że do wywołania w organizmie pożądanej reakcji potrzebne będą coraz większe dawki substancji leczniczej. Może też dojść do uzależnienia od leku lub jego nadużywania6.

Innym sposobem leczenia wolnym od skutków ubocznych jest terapia poznawczo-behawioralna, ale działa ona jedynie w odniesieniu do niektórych rodzajów bezsenności (najlepsze efekty daje w przypadku bezsenności przygodnej, wywołanej silnymi przeżyciami lub złą higieną snu).

Czy istnieje jakaś skuteczna alternatywa dla osób, którym psychoterapia nie pomaga, a farmakoterapii obawiają się ze względu na efekty uboczne?

Na dobrą noc - indyjski masaż

Jedną z holistycznych metod leczenia bezsenności jest ajurwedyjski masaż shirodhara. Polega on na polewaniu punktu między brwiami (punkt trzeciego oka) i czoła strumieniem oleju (czasem zamiast oleju używa się mleka lub maślanki). Płyn stosowany do masażu jest podgrzewany i często zawiera wyciągi z ziół. Pojedyncza sesja trwa 30-60 min., a sesje powtarza się przez 3, 7, 14 lub 28 dni. O czasie trwania sesji oraz ich liczbie, a także o tym, które zioła zostaną dodane do oleju, decyduje lekarz ajurwedyjski w zależności od wieku pacjenta, jego konstytucji, zaawansowania choroby i stanu dosz.

Dosze to jedno z podstawowych pojęć ajurwedy. Są one siłami określającymi warunki naszego rozwoju i starzenia się, zdrowia i choroby (patrz ramka: Dosze, prakriti i vikriti). Praktycy ajurwedy zalecają masaż shirodhara przy takich problemach jak zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego i hormonalnego, chroniczne bóle głowy i zatok, zaburzenia wzroku i słuchu, kłopoty z koncentracją i pamięcią, paraliż mięśni i zaburzenia czucia. Twierdzą oni, że pomocny jest także przy bezsenności, ponieważ wpływa wyciszająco na umysł, a to redukuje stres i negatywne emocje, wzmacnia system nerwowy i poprawia stan emocjonalny pacjenta. Czy masaż ten rzeczywiście ma tak zbawienne działanie?

W 2013 r. opublikowano wyniki badania7 przeprowadzonego na ochotnikach w celu sprawdzenia, jakie efekty psychologiczne i fizjologiczne wywołuje masaż shirodhara u osób zdrowych. Podczas badania potwierdzono, że ta forma terapii znacząco poprawia nastrój i obniża poziom stresu. Zmianom tym towarzyszy spowolnienie tempa oddychania i pracy serca, a także spadek rozkurczowego ciśnienia tętniczego. Masaż wywoływał u ochotników stan odprężenia podobny do pojawiającego się w trakcie medytacji. Potwierdzono to za pomocą badania EEG (elektroencefalografia), które uwidaczniało zwiększenie rytmu alfa. Stan relaksu na pewno sprzyja zasypianiu, a więc także walce z bezsennością.

Przypadek Miren

Miren dowiedziała się, że w jej mieście przeprowadzane będzie badanie sprawdzające skuteczność masażu ajurwedyjskiego w przypadku bezsenności. Obawiając się ewentualnych efektów ubocznych, zasięgnęła informacji na temat techniki masażu. Wyglądało na to, że jedynym problemem może się okazać konieczność codziennego mycia włosów, by usunąć z nich olej. Nie miała nic do stracenia - zgłosiła się. W pierwszej kolejności została poproszona o wypełnienie kwestionariusza sprawdzającego jej problemy z bezsennością. Na tej podstawie określono wskaźnik nasilenia bezsenności - wyniósł 23 pkt (największe nasilenie to 28 pkt). Następnie przez pięć kolejnych dni przychodziła na masaż.

Przeprowadzano go z użyciem oleju kokosowego nasyconego wąkrotą azjatycką i ajurwedyjską mieszanką ziołową triphala, podgrzewanego do temperatury 37 st. C. Każda sesja trwała 45 minut. Po pięciu dniach terapii Miren czuła się jak nowo narodzona. Nie tylko zasypiała łatwiej, ale też nie wybudzała się przed piątą rano. Co więcej, zdarzało jej się zdrzemnąć w środku dnia, choć wcześniej mimo ogromnego zmęczenia nigdy jej się to nie udawało. Wskaźnik nasilenia bezsenności spadł do 7 pkt. Zmierzono go ponownie tydzień po zakończeniu sesji. Wynosił jeszcze mniej, tylko 3 pkt, tak więc bezsenność praktycznie znikła.

Szersze spojrzenie

Badanie, w którym wzięła udział Miren, przeprowadzono z udziałem 9 osób. Każda z nich deklarowała w ostatnim dniu terapii zmniejszenie nasilenia bezsenności. Po tygodniu od zakończeniu masaży u czterech osób odnotowano pogorszenie w porównaniu z ostatnim dniem terapii, u kolejnych czterech - dalszą poprawę, a u jednej osoby - brak zmian. Jak przyznają autorzy badania, grupa osób biorących w nim udział była nieliczna, trudno więc wyciągać na jego podstawie uogólnione i daleko idące wnioski. Być może efekty byłyby jeszcze lepsze, gdyby masaż w większym stopniu dostosowano do konkretnych pacjentów - w warunkach, jakie towarzyszyły badaniu, nie było to możliwe, miało ono charakter eksperymentu podjętego ad hoc.

W terapiach prowadzonych indywidualnie dobiera się na przykład bardziej precyzyjnie, w zależności od nasilenia i typu bezsenności, a także konstytucji (prakriti/vikriti) chorego, rodzaj oleju i czas trwania kuracji. Jeśli więc weźmiemy pod uwagę wszystkie z góry założone metodologiczne niedostatki badania, to jego rezultaty wydają się na tyle przekonujące, że trudno byłoby zakwestionować pozytywną rolę masażu shirodhara w leczeniu bezsenności. Niewątpliwie warto więc w kolejnych eksperymentach przyjrzeć się mu jeszcze dokładniej, by rozważyć zastosowanie tej metody jako nieinwazyjnej alternatywy dla wiążącej się z efektami ubocznymi farmakoterapii.

Bibliografia

  1. Vinjamury S.P., Vinjamury M., Global Ad Health Med. 2014:3(1):75-80.
  2. Roth T., J Clin Sleep Med. 2007;3(5 Suppl):S7-10.
  3. Hidalgo J.L.-T., et al.,Qual Life Res. 2007;16(2):279-86.
  4. Kowalski Ł., https://portal.abczdrowie.pl/bezsennosc-leczenie
  5. Daley M., Morin C.M., LeBlanc M., Gregoire J.P., Savard J., Sleep. 2009;32(1):55-64.
  6. Rosekind M.R., Gregory K.B., Am J Manag Care. 2010;16(8):617-26.
  7. Dhuri K.D., Bodhe P.V., Vaidya A.B, Med., 2013 Jan-Mar; 4(1): 40-44.
Holistic Health
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W:
Holistic Health 1/2017
KUP wydanie ELEKTRONICZNE
Cat icon
Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny holistycznej
Close icon
Nasze magazyny