Jesteś terapeutą?

Profilaktyka raka prostaty

W profilaktyce raka prostaty nic nie odgrywa tak istotnej roli, jak odżywianie. Co więcej, kolejne badania pozwalają odkryć nowych sprzymierzeńców mężczyzn w walce z nowotworem.

16 listopad 2017
Artykuł na: 23-28 minut rak prostaty rak medycyna naturalna
Zdrowe zakupy

Naukowcy wciąż próbują dociec, jakie są najważniejsze przyczyny rozwoju raka prostaty. Analizują m.in. rolę diety, aktywności fizycznej, ekspozycji na słońce, a nawet rodzaju wykonywanego zawodu.

Oceń swoje ryzyko zachorowania

  Polskie Towarzystwo Urologiczne uruchomiło polską wersję internetowego kalkulatora pozwalającego mężczyznom określić ryzyko zachorowania na nowotwór gruczołu krokowego. Powstał on z inicjatywy prof. dr F. H. Schroedera, członka Rady Nadzorczej Fundacji Badania Raka Prostaty z siedzibą w Rotterdamie (SWOP). Pacjenci mogą skorzystać z 2 jego wersji: pierwsza pozwala oszacować prawdopodobieństwo zachorowania, jeśli nie znasz swojego wyniku stężenia PSA, a druga przeznaczona jest dla mężczyzn, którzy już przeszli to badanie. Kalkulator jest dostępny w polskiej wersji językowej pod tym adresem.

Niektórzy badacze starają się odnaleźć mutacje genów, które mogą powodować nowotwór stercza. Po wielu latach badań udało im się odkryć, że ze zwiększonym ryzykiem jego rozwoju mogą być związane geny pełniące ważne funkcje w metabolizmie androgenów (np. AR, SRD5A2 lub CYP17), w mechanizmach naprawczych DNA (np. BRCA1, BRCA2, NBS1, MLH1) lub w rozwoju poszczególnych segmentów ciała organizmu ludzkiego w okresie zarodkowym, np. HOXB131. Mutacje tego ostatniego genu powodują nawet 8,9 razy wyższe ryzyko raka prostaty2.

Nic dziwnego, że w określeniu prawdopodobieństwa zachorowania tak istotne są predyspozycje dziedziczne: wystąpienie choroby u jednego krewnego I stopnia zwiększa je dwukrotnie, a u co najmniej 2 różnych krewnych - nawet pięciokrotnie. Co więcej, jeśli mężczyźni umierają z powodu raka stercza, śmiertelność u ich braci i ojców, którzy również zapadają na ten nowotwór, jest 3 razy wyższa niż w ogólnej populacji3.

Póki co jednak - nim badania nad czynnikami genetycznymi nie przyniosą wymiernych korzyści w postaci skutecznej profilaktyki - wydaje się, że jedynym skutecznym sposobem uniknięcia choroby pozostaje odpowiedni tryb życia.

Więcej warzyw, mniej mięsa

Prawdopodobnie dla większości mężczyzn będzie to zła wiadomość, ale wśród czynników żywieniowych największy wpływ na rozwój raka prostaty ma spożywanie zbyt dużych ilości tłuszczów zwierzęcych, głównie czerwonego mięsa4. Dotyczy to zwłaszcza mięsa grillowanego i pieczonego w wysokich temperaturach. Dlatego zaleca się zastąpienie go tłustymi rybami i drobiem przygotowywanym w piekarniku.

Warto też wzbogacić dietę w warzywa, zwłaszcza z rodziny krzyżowych. Badania potwierdzają, że składniki obecne w brokułach i kalafiorze zagłuszają sygnały nowotworowe docierające do prostaty, a ich spożywanie 2 razy w tygodniu zmniejsza nie tylko ryzyko raka, ale i jego progresję - w tym ostatnim przypadku nawet o 59%5. Jeszcze częściej (3-4 razy w tygodniu) na stole powinny gościć pomidory, zwłaszcza przetworzone. Są one najlepszym źródłem likopenu, czyli najpotężniejszego przeciwnowotworowego karotenoidu - jego duże ilości w krwiobiegu obniżają ryzyko raka prostaty6. Absorpcję likopenu zwiększa olej z pestek dyni. Warto skropić nim pomidory.

Do diety włącz również seler i pietruszkę - zawarta w nich apigenina ma potencjalne zastosowanie w zapobieganiu i leczeniu nowotworów oraz posiada właściwości hamujące wzrost linii komórkowych wielu ludzkich nowotworów, w tym piersi, okrężnicy, skóry, tarczycy i właśnie prostaty7. W przypadku raka stercza apigenina zmniejsza również jego agresję (skłonność do przerzutów).

Co z nabiałem?

Przez ostatnie 40 lat pojawiały się niepokojące doniesienia na temat związku mleka z rozwojem raka prostaty. Wiele badań potwierdza tezę, że dieta obfitująca w produkty mleczne, a szczególnie w mleko, zwiększa ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu8. Początkowo winą obarczano nasycone kwasy tłuszczowe zawarte w nabiale, ale później okazało się, że to odtłuszczanie mleka może być odpowiedzialne za efekty kancerogenne, a spożywanie takich produktów prowadzi do zbyt wysokiego poziomu wapnia i niweczy ochronny antyrakowy wpływ sprzężonego kwasu linolowego (CLA)9.

Badania National and Nutrition Examination Survey Epidemiologic (NHEFS) na 3,6 tys. mężczyzn jako pierwsze pokazały, że wysokie spożycie nabiału rzeczywiście ponad dwukrotnie zwiększa ryzyko rozwoju raka prostaty, jednak wyłącznie wśród panów, którzy spożywają odtłuszczone produkty, co potwierdziło kilka kolejnych analiz.

Na co zwrócić uwagę?

Rozwój nowotworu jest powolny, a od momentu pojawienia się pierwszych komórek rakowych do wystąpienia objawów może upłynąć nawet kilkanaście lat. Jest jednak kilka symptomów, na które mężczyźni powinni być szczególnie wyczuleni.

Pierwszymi objawami raka prostaty są problemy z oddawaniem moczu: z jednej strony jego zwiększona częstość, nierzadko również w nocy, a z drugiej - towarzyszą mu komplikacje, takie jak przerywany strumień i trudność w rozpoczęciu mikcji. Często występuje również uczucie niecałkowitego oddania moczu. Później mogą pojawić się:

  • krwawienie podczas mikcji, pieczenie w trakcie oddawania moczu,
  • trudności z trzymaniem moczu, bóle podbrzusza,
  • zaburzenia erekcji,
  • występowanie krwi w spermie.

Rzadko u chorych z masywnym zajęciem węzłów chłonnych pojawiają się obrzęki kończyn dolnych. Z kolei u mężczyzn z przerzutami do kości (najczęstsze przerzuty w przypadku raka prostaty) występują dolegliwości bólowe, osłabienie siły mięśniowej kończyn dolnych lub objawy związane z porażeniem spowodowanym kompresją rdzenia kręgowego - często mylone z osteoporozą.

Warto jednak pamiętać, że podobne objawy towarzyszą łagodnemu rozrostowi stercza (BPH/LUTS - Benign Prostatic Hyperplasia/Lower Urinary Tract Symptoms) - najczęstszej chorobie starzejących się mężczyzn. Polega ona na powiększeniu liczby komórek budujących narząd, co z kolei powoduje jego rozrost i stopniowy wzrost objętości, skutkujące kłopotami z oddawaniem moczu, a nawet jego całkowitym zatrzymaniem1.

Dlatego problemy z mikcją wymagają konsultacji z urologiem i diagnostyki, która pozwoli poznać ich przyczynę.

Trochę pikanterii

Fot. Archiwum

Piperyna, czyli substancja aktywna odpowiadająca za ostry smak pieprzu, może być istotnym orężem w walce z epidemią raka prostaty. Początkowo badania na zwierzętach wskazywały na jej potencjał antynowotworowy w przypadku raka piersi, płuc i czerniaka. Teraz okazuje się, że piperyna zwiększa biodostępność leków stosowanych w terapii raka stercza, nie zwiększając przy tym efektów ubocznych10.

Inną przyprawą, po którą warto sięgać, jest oregano. W testach laboratoryjnych dowiedziono, że jeden z jego składników - karwakrol - powoduje śmierć komórek rakowych prostaty, prawdopodobnie współdziałając z likopenem11.

Pij na zdrowie!

Ale nie alkohol - ten niestety może zwiększyć ryzyko raka prostaty. Zamiast niego wybieraj zieloną herbatę: według badaczy, którzy przeprowadzili szereg testów laboratoryjnych i na zwierzętach, hamuje ona wzrost i rozprzestrzenianie się komórek rakowych12.

Rozwój choroby spowalnia również sok z granatu, który hamuje produkcję testosteronu w komórkach rakowych stercza13. Ten owoc nie tylko zwiększa libido i zwalcza zaburzenia erekcji, ale również neutralizuje wolne rodniki, rozszerza naczynia krwionośne tkanki mięśniowej i chroni męskie gruczoły płciowe przed szkodliwym wpływem syntetycznych związków chemicznych, które dostają się do organizmu z mięsem, nabiałem i innymi pakowanymi produktami spożywczymi.

Spore korzyści może przynieść picie dużej ilości wody, ale najlepiej filtrowanej - dostające się do sieci wodociągowej estrogeny (znajdujące się np. w tabletkach antykoncepcyjnych) przyczyniają się bowiem do wzrostu zachorowalności na nowotwór u panów14.

Roślinne wsparcie

Przede wszystkim wypróbuj palmę sabałową (Serenoa repens). Wyciąg z tej rośliny ma długą historię stosowania w celu łagodzenia stanów zapalnych prostaty i selektywnie powoduje naturalną śmierć komórek rakowych15.

Sugerowana dzienna dawka: 320 mg olejku (bez jagód w składzie, ponieważ nie działają w ten sam sposób).

Sięgnij również po miodlę indyjską, stosowaną w medycynie ajurwedyjskiej. W jednym z badań, którego wyniki opublikowano w ubiegłym roku, roślina ta w zaledwie 12 tygodni znacząco - o 70% - zmniejszyła guzy nowotworowe i o połowę obniżyła tempo ich wzrostu u zwierząt, i to bez żadnych działań niepożądanych16.

Sugerowana dzienna dawka: 10-20 ml (2-4 łyżeczki) 3 razy na dobę.

Naukowcy wskazują, że również mniszek lekarski może być potencjalnym lekiem na raka. Wodny ekstrakt z jego dojrzałych liści w badaniach in vitro skutecznie hamował wzrost komórek nowotworowych sutka i prostaty17.

Sprawdzone suplementy

Cynk Badanie przeprowadzone wśród ponad 35 tys. mężczyzn wykazało, że ci, którzy przyjmowali dodatkowo co najmniej 15 mg cynku dziennie, byli znacznie mniej narażeni na rozwój choroby niż ci, którzy nie stosowali suplementacji18.

Fot. Archiwum

Jod W Japonii - kraju, w którym spożywa się dużo wodorostów zawierających jod - liczba zgonów w wyniku raka prostaty jest 10 razy niższa niż w USA. Poziom tego pierwiastka u większości mężczyzn żyjących na Zachodzie utrzymuje się na rekordowo niskim poziomie, a jego suplementacja ma kluczowe znaczenie w profilaktyce nowotworu gruczołu krokowego19.

Sugerowana dzienna dawka: należy rozpocząć od 50 mg na dobę.

Kurkuma Niezliczone badania wykazały, że kurkumina, czyli związek ekstrahowany z indyjskiej przyprawy o nazwie kurkuma, wzmocniony dodatkowo kwercetyną, powoduje obumieranie komórek raka prostaty lub spowalnia ich wzrost20. Co więcej, pomarańczowy barwnik przynosi poprawę także przy innych schorzeniach stercza, takich jak zapalenie i przerost. Jako silnik inhibitor (bloker) 5 alfa reduktazy zapobiega zaburzeniom hormonalnym, które sprzyjają problemom z prostatą, a są zależne od aktywności właśnie tego enzymu.

Sugerowana dzienna dawka: 3-12 g preparatu zawierającego 95% kurkuminoidów.

Witamina C Im większe jej ilości się przyjmuje - w pokarmach lub suplementach diety - tym niższe jest ryzyko rozwoju choroby21.

Sugerowana dzienna dawka: co najmniej 150 mg.

Astaksantyna Podobnie jak kurkumina ten barwnik, obecny m.in. w mięsie dzikiego łososia, hamuje aktywność 5 alfa reduktazy i produkcję DHT - hormonu szkodliwego dla prostaty.

Co jeszcze możesz zrobić?

Dieta to nie jedyny czynnik, na który masz wpływ. Badanie z udziałem 22 tys. Japończyków pokazało przykładowo, że mężczyźni, którzy śpią dłużej niż 9 godz. w ciągu nocy, są o 50% bardziej narażeni na zachorowanie na raka prostaty22. Ważne jest, aby w sypialni panowała całkowita ciemność.

Chociaż kwestia ta jest dyskusyjna, w kilku badaniach wykazano także, że mężczyźni, którzy przeszli wazektomię, mają ponad dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania na raka prostaty, a co więcej - prawdopodobieństwo to zdaje się wzrastać nawet 10 lat po operacji23. Prawdopodobnie za mechanizm ten odpowiada fakt, że wazektomia zmienia profil hormonalny, podnosząc poziom testosteronu we krwi. Unikaj też statyn, które zwiększają ryzyko zachorowania.

I na koniec - choć nie jest to najmniej ważne - pamiętaj, że bieganie, pływanie, jazda na rowerze czy gra w tenisa przynajmniej 3 godz. w tygodniu zmniejszają ryzyko śmierci z powodu raka prostaty o ok. 35%, a już spacerowanie przez 4 godz. tygodniowo redukuje je o 23%24.

Opcje leczenia

Baczna obserwacja, operacja, radioterapia i hormonoterapia (czyli najczęściej stosowane metody leczenia nowotworu prostaty) nie są jedynymi technikami oferowanymi przez współczesną medycynę. Ponieważ te tradycyjne terapie - z wyjątkiem uważnej obserwacji - wiążą się z licznymi skutkami ubocznymi, o których pisaliśmy w poprzednim tekście, warto poznać obiecujące alternatywy.

Brachyterapia To tzw. radioterapia wewnętrzna - jednorazowa metoda implantacji ok. 60-100 izotopów promieniotwórczych (długości 4,5 mm i szerokości 0,8 mm ziarenek zawierających niewielką ilość radioaktywnego źródła jodu I-125) w obręb prostaty. Izotopy te pozostają na stałe w narządzie. Brachyterapia umożliwia podanie wysokiej dawki promieniowania w obszarze prostaty, co wpływa na spadek ryzyka powikłań w zdrowych tkankach. Po zastosowaniu tej metody obserwuje się mniej skutków ubocznych (takich jak kłopoty z utrzymaniem moczu czy impotencja). Sam zabieg trwa 1-2 godz., a pacjent opuszcza szpital najczęściej w tym samym dniu. Skuteczność metody sięga 90-100%.

Nowsza jej wersja to brachyterapia HDR, podczas której przez skórę krocza do prostaty wprowadza się puste igły, a następnie wypełnia się je izotopem Irydu na 5-15 min. Na ogół wykonuje się 3 takie zabiegi w odstępach kilkudniowych, a radioaktywny pierwiastek za każdym razem zostaje usunięty z ciała pacjenta. W ciągu tygodnia od zabiegu mogą pojawić się ból lub krew w moczu.

Krioterapia W tym wypadku przez skórę krocza wprowadza się specjalne igły, przez które do prostaty wtłaczane są gazy o bardzo niskiej temperaturze. Tworzą one kawałki lodu niszczące gruczoł. Aby mieć pewność, że nie są niszczone tkanki otaczające prostatę, chirurg obserwuje pole operacyjne przez USG transrektalne. Krioterapia jest mniej inwazyjna niż prostatektomia, wiąże się też z mniejszą utratą krwi, krótszym czasem hospitalizacji i powrotu do zdrowia oraz słabszymi dolegliwościami bólowymi. Jednak póki co nie do końca znane są długoterminowe efekty jej stosowania, stąd wielu lekarzy nie proponuje jej jako opcji leczenia raka prostaty. Poleca się ją zazwyczaj w nawrotach choroby leczonej innymi metodami1.

HIFU To nowoczesna metoda wykorzystująca skupioną wiązkę fal ultradźwiękowych o dużym natężeniu. Podczas operacji lekarze wprowadzają przetwornik ultradźwiękowy do odbytu i bombardują prostatę falami dźwiękowymi, które podgrzewają i niszczą guz. Choć procedura ta wydaje się być minimalnie inwazyjna i jest wykonywana od 1993 r. u pacjentów z chorobą miejscowo zaawansowaną, na razie nie jest powszechnie dostępna, ponieważ trwają badania kliniczne nad jej skutecznością i długofalowymi korzyściami.

Nano-knife Dzięki tej przezskórnej metodzie można leczyć nowotwory ułożone blisko naczyń bez ich uszkodzenia. Stosowana jest najczęściej w raku trzustki, wątroby i prostaty. Wykorzystuje się w niej urządzenie oparte na technologii nieodwracalnej elektroporacji (Irreversible Electroporation, IRE), polegającej na przepływie krótkich impulsów elektrycznych przez tkankę. Powoduje to powstanie nieodwracalnych otworów w błonie komórkowej i zwiększenie jej przepuszczalności, a w konsekwencji śmierć komórki.

Następnie martwe komórki usuwane są w sposób naturalny przez układ chłonny organizmu. Nano-knife uznawana jest za metodę bezpieczną - pacjent nie ma problemów z nietrzymaniem moczu czy funkcjami seksualnymi - choć wymaga znieczulenia ogólnego, co zawsze niesie ze sobą ryzyko. W Polsce korzysta się z niej rzadko ze względu na wysoki koszt i brak refundacji NFZ.

 

Bibliografia

  1. Postepy Hig Med Dosw 2014; 68: 653-665
  2. Biomarkers Prev. 2012; 21: 1348-1353
  3. Cancer, 1960; 13: 739-744
  4. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev., 2008; 17: 930-937
  5. Int J Cancer2012; 131: 201-210
  6. Medicine (Baltimore) 2015; 94: e1260
  7. Life Sciences 2005; 76: 1367-1379
  8. Asia Pac. J. Clin. Nutr. 2007; 16: 467-476
  9. Am J Clin Nutr, 2005; 81: 1147-1154
  10. Prostate 2012; 72 (6): 661-667
  11. Poster presentation at The Experimental Biology 2012 conference, April 24, 2012, San Diego, California
  12. Cancer Metastasis Rev, 2010; 29: 435–45
  13. Clin Cancer Res, 2006; 12: 4018–26
  14. BMJ Open, 2011; 1: e000311
  15. BJU Int 2009; 103: 1275-1285
  16. AntioxidRedoxSignal 2016; 24: 575-589
  17. International Journal of Oncology 2008; 32 (5): 1085-1090
  18. Nutr Cancer, 2009; 61: 206-215
  19. Prostate 2013, 73: 31-41
  20. Mol Cell Endocrinol 2016; 431: 12-2
  21. J Cancer 2015; 6: 913-921
  22. Br J Cancer, 2008; 99: 176-178
  23. Consum Rep Health, 1994; 6: 8–9; Health Place, 2001; 7: 131–9; J Natl Cancer Inst, 1995; 87: 662-9
  24. Presentation at the American Association for Cancer Research Frontiers in Cancer Prevention Research Conference, December 8, 2009, Houston, Texas

 

Artykuł należy do raportu
Rak prostaty - profilaktyka i leczenie
Zobacz cały raport
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT