Jesteś terapeutą?

Nadpotliwość - przyczyny, naturalne sposoby leczenia

Nadpotliwość nie zagraża zdrowiu, ale może być uciążliwa, powodować zakłopotanie i dyskomfort psychiczny.

31 styczeń 2020 Artykuł na: 17-22 minuty
hormony skóra
Zdrowe zakupy

Nadmierna potliwość – co to jest

Nadmierna potliwość (łac. hyperhidrosis) to dolegliwość, w której dochodzi do nasilonej aktywności gruczołów potowych i nadmiernego wytwarzania potu. Może ona stanowić problem zdrowotny sama w sobie lub być objawem innego schorzenia, jak na przykład cukrzyca, nadczynność tarczycy lub gruźlica.

Nadmierna potliwość – przyczyny

Wyróżnia się dwa typy nadmiernej potliwości: nadpotliwość pierwotną i wtórną.

Jeśli nadmierne pocenie nie jest związane z innym problemem zdrowotnym ani nie stanowi efektu ubocznego żadnego leku, mówimy o pierwotnej nadpotliwości. Występuje ona zwykle miejscowo, pod pachami, w obrębie dłoni i stóp, na twarzy lub innej części głowy. Nie wywołuje jej żaden czynnik zewnętrzny, a jej podłoże najprawdopodobniej ma charakter genetyczny (obserwuje się rodzinne występowanie pierwotnej nadpotliwości). Objawy tego rodzaju nadpotliwości pojawiają się już w dzieciństwie lub podczas okresu dojrzewania, zwłaszcza w obrębie dłoni i stóp. Osoby z pierwotną nadpotliwością doświadczają nadmiernych potów co najmniej raz w tygodniu, przy czym raczej nie zdarza się to w nocy1.

Do postawienia diagnozy pierwotnej nadpotliwości wystarczy pozytywna odpowiedź na pytanie „czy przez przynajmniej pół roku doświadczałeś widocznego miejscowego nadmiernego pocenia się bez widocznej przyczyny” oraz spełnienie dwóch z poniższych kryteriów: – pocenie się jest obustronne i stosunkowo symetryczne, – pocenie się zakłóca codzienną aktywność, – do nadmiernego pocenia się dochodzi przynajmniej raz w tygodniu, – problem pojawił się przed 25. rokiem życia, – nadmierne pocenie występuje w wywiadzie rodzinnym, – miejscowe nadmierne pocenie nie występuje podczas snu2.

Drugim typem nadmiernej potliwości jest nadpotliwość wtórna. Od pierwotnej różni się ona tym, że zwykle ma charakter uogólniony, czyli występuje na większych obszarach ciała niż w przypadku nadpotliwości pierwotnej, jej objawy pojawiają się po raz pierwszy dopiero w życiu dorosłym, a epizody nadmiernych potów często mogą się zdarzać podczas snu (nocne poty). Przyczyną nadpotliwości wtórnej jest jakiś problem zdrowotny lub stosowanie jakiegoś leku.

Jak podaje Międzynarodowe Stowarzyszenie Nadpotliwości3, do najpowszechniejszych problemów/stanów zdrowotnych mogących powodować nadmierną potliwość należą:
– chłoniak,
– choroba alkoholowa,
– choroba Parkinsona,
– choroby o ostrym przebiegu, z gorączką (np. infekcje),
– ciąża, – cukrzyca,
– dna moczanowa,
– menopauza,
– nadczynność tarczycy,
– niewydolność serca,
– otyłość,
– reumatoidalne zapalenie stawów.

Inne, o wiele mniej powszechne stany chorobowe powodujące nadmierną potliwość to m.in.:

a) problemy zdrowotne, w których udział bierze kora mózgowa, jak np.:
– erytrodermia ichtiotyczna wrodzona,
– nieprawidłowa reakcja organizmu na zmiany postawy ciała i nacisku na nie,
– onychoosteodysplazja (zespół paznokieć-rzepka),
– pęcherzowe oddzielanie się naskórka typu prostego,
– rodzinna dysautonomia,
– rogowiec dłoni i stóp,
– wrodzona dysfunkcja autonomiczna z uogólnioną utratą czucia bólu,
– zespół Griersona-Gopalana,
– zespół Jadassohna-Lewandowskiego (dysplazja ektodermalna);

b) problemy/stany zdrowotne, w których udział bierze podwzgórze, jak np.:
– aktywność fizyczna,
– bielactwo nabyte,
– fenyloketonuria,
– guz chromochłonny,
– hipoglikemia,
– kompleksowy zespół bólu regionalnego (zespół Sudecka),
– krzywica,
– nadczynność przysadki mózgowej,
– nieprawidłowa reakcja organizmu na zmiany postawy ciała i nacisku na nie,
– objaw lub choroba Raynauda,
– odmrożenie,
– osłabienie,
– porfiria,
– przewlekłe zatrucie arsenem,
– rodzinna dysautonomia,
– sinica kończyn,
– symetryczne zasinienie dłoni i podeszew stóp,
– szkorbut dziecięcy,
– uzależnienie od narkotyków,
– wstrząs kardiogenny,
– wylew/udar niedokrwienny mózgu/przemijający napad niedokrwienny,
– zakaźne choroby przewlekłe (np. gruźlica, malaria, bruceloza),
– zespół Chediaka-Higashiego,
– zespół Hinesa i Bannicka,
– zespół rakowiaka,
– zespół Takatsuki (bardzo rzadka odmiana szpiczaka plazmocytowego),
– zmiana zlokalizowana w podwzógrzu (np. guz lub ropień);

c) problemy zdrowotne, w których udział bierze rdzeń kręgowy lub rdzeń przedłużony, jak np.:
– jamistość rdzenia,
– uszkodzenie rdzenia kręgowego lub części piersiowej pnia współczulnego,
– wiąd rdzenia,
– zapalenie mózgu,
– zespół Łucji Frey,
– ziarnistość czerwona nosa;

d) inne schorzenia:
– kłębczak,
– oparzenia,
– przetoka tętniczo-żylna,
– rumień od zimna,
– zespół gumiastych pęcherzyków znamionowych,
– zespół Klippla i Trénaunaya,
– zespół Maffucciego,
– znamiona organoidalne lub wywodzące się z gruczołów potowych.

Leki mogące powodować nadmierne pocenie: 

Do leków bardzo często powodujących hiperhydrozę (nawet w 50% przypadków) należą:
  • biometale niezbędne dla ludzkiego organizmu w ilościach śladowych (chrom, wanad, żelazo, mangan, kobalt, nikiel, miedź, cynk, molibden, cyna),
  • dezypramina,
  • nortryptylina,
  • pilokarpina,
  • protryptylina.

Najczęściej przepisywane leki, które czasem mogą wywoływać nadpotliwość, to np.:
  • acyklowir, amlodypina, atorwastatyna, bacytracyna, bupropion, citalopram, cyprofloksacyna, digoksyna, esomeprazol, fentanyl, glipizyd, hydrokodon, indometacyna, insulina, lewotyroksyna, lidokaina z epinefryną, lizynopryl, loratadyna, mepiwakaina, moksyfloksacyna, naproksen, nifedypina, nikotyna, oksykodon, omeprazol, paroksetyna, prednizolon, salbutamol, sertralina, sumatryptan, tadalafil, trazodon, wardenafil, werapamil, zolpidem4.

Nadmierna potliwość – jak leczyć

Co na nadmierną potliwość? Metody leczenia hiperhydrozy obejmują:
a) specjalistyczne antyperspiranty – stanowią terapię pierwszego wyboru, ze względu na nieinwazyjny charakter i dobry profil bezpieczeństwa; pomagają zwłaszcza przy nadmiernym poceniu w obrębie pach, dłoni, stóp, czasem także twarzy; najważniejszą substancją czynną specjalistycznych antyperspirantów są sole metali (głównie glinu), często takie same, jakie znajdują się w zwykłych antyperspirantach, ale w wyższym stężeniu; niektóre dostępne są bez recepty, inne na receptę; te ostatnie są najskuteczniejsze, ale mogą podrażniać skórę i oczy5;

b) kremy, roztwory i zasypki dostępne na receptę, zawierające np. bromek glikopironiowy, kwas borowy lub inne sole metali6,7;

c) zabiegi jonoforezy - jeśli antyperspiranty ani inne kosmetyki specjalistyczne nie pomagają, następną linią leczenia są zabiegi jonoforezy; polegają one za zanurzeniu nadmiernie pocących się części ciała (głównie dłoni lub stóp, choć istnieją urządzenia pozwalające na terapię innych partii ciała) w wodzie i poddaniu ich działaniu prądu stałego o niewielkim natężeniu; początkowo wykonuje się zabiegi trzy razy w tygodniu, a po ustąpieniu nadmiernego pocenia konieczne są sesje podtrzymujące (przeważnie raz w tygodniu); według badań jonoforeza ma 80-90% skuteczność; jeśli sama jonoforeza nie pomaga, można dodać do wody lek, np. antycholinergiczny, co zdecydowanie zwiększa efektywność zabiegu8; jonoforeza przeciwwskazana jest m.in. u kobiet w ciąży, pacjentów z nowotworem, z gorączką, z implantami metalowymi lub elektrycznymi (rozrusznik serca), z chorobą serca i z epilepsją;

d) Zastrzyki z toksyny botulinowej - przy dalszym braku zadowalających efektów, można sięgnąć po zastrzyki z toksyny botulinowej; toksyna ta, wstrzyknięta płytko pod skórę, blokuje substancję chemiczną odpowiedzialną za aktywację gruczołów potowych; badania sugerują, że taka terapia jest zarówno skuteczna, jak i bezpieczna; jej efekty pojawiają się 2-4 dni po zabiegu i utrzymują od 4 do 12 miesięcy; zastrzyki z toksyny bolulinowej stosuje się przy nadpotliwości pach, dłoni, stóp, głowy i twarzy, a także innych stosunkowo niewielkich obszarów ciała; zabiegi w obszarze głowy i twarzy wymagają większych umiejętności od osoby wykonującej zastrzyki (istnieje większe ryzyko efektów ubocznych), natomiast zabiegi na obszarze stóp są bardziej bolesne i mniej skuteczne niż na innych partiach ciała (według niektórych danych aż 50% pacjentów jest niezadowolonych z zabiegu)9;

e) laseroterapia – polega na niszczeniu gruczołów potowych przy pomocy światła laserowego; efekty są trwałe (gruczoły potowe się nie regenerują); efekty uboczne to głównie opuchliza, zasinienie i odrętwienie partii ciała poddanych zabiegowi, ustępujące po tygodniu lub dwóch10;

f) leki doustne – ze względu na efekty uboczne nie powinny być stosowane długoterminowo; zalicza się do nich:
– leki antycholinergiczne blokujące przepływ acetylocholiny tak, by nie stymulowała ona gruczołów potowych do produkcji potu; mogą powodować suchość w ustach, zaparcia, zaburzenia odczuwania smaku, niewyraźne widzenie, zatrzymanie moczu i palpitację serca; mogą także zwiększać ryzyko demencji; jako że działają na całe ciało, nie tylko na obszary dotknięte nadmiernym poceniem, mogą powodować przegrzanie organizmu; nie nadają się m.in. dla pacjentów z jaskrą;
– beta blokery i benzodiazepiny – leki blokujące fizyczne objawy lęku (w tym pocenie); działają na centralny układ nerwowy; najlepiej nadają się dla osób cierpiących na nadmierne pocenie epizodyczne, wywoływane stresującymi sytuacjami (np. wystąpienia publiczne, rozmowa w sprawie pracy, itp.); ze względu na efekty uboczne, jak np. działanie uspokajające i możliwość uzależnienia, nie są zalecane do stosowania długoterminowego;

g) procedury chirurgiczne:
– operacyjne usunięcie gruczołów potowych znajdujących się pod pachami przez wycięcie, łyżeczkowanie lub liposukcję (czasem podczas jednego zabiegu łączy się różne metody); obecnie odchodzi się od kompletnego wycinania tkanki zawierającej gruczoły potowe ze względu na duże rany, które po zbliznowaceniu mogą powodować poważne problemy z poruszaniem ramionami; zabieg można przeprowadzić w znieczuleniu miejscowym; nadaje się on wyłącznie do leczenia nadpotliwości w obrębie pach11;
– sympatektomia – najbardziej inwazyjna procedura, polegająca na przecięciu nerwu przesyłającego sygnał z rdzenia kręgowego do gruczołów potowych; przeprowadza się ją w znieczuleniu ogólnym; sympatektomia wiąże się z poważnymi powikłaniami, takimi jak nieodwracalne nadmierne pocenie się kompensacyjne (pojawia się u większości pacjentów; występuje na innych obszarach ciała niż przed zabiegiem i jest równie lub bardziej nasilone), bardzo niskie ciśnienie tętnicze, arytmia i nietolerancja ciepła; z tego względu większość lekarzy odradza pacjentom tę metodę leczenia12;

h) mikrofale – istnieją medyczno-kosmetyczne urządzenia usuwające gruczoły potowe pod pachami przy pomocy mikrofal (służą także do usuwania pod pachami); badania wykazują, że działanie takiego urządzenia skutecznie pomaga większości pacjentów z nadmiernym poceniem się w obszarze pach oraz tym, których pot ma szczególnie nieprzyjemny zapach (bromhydroza) 13;

i) chusteczki nasączone substancją o działaniu antycholinergicznym (glikopironium), przeznaczone do przecierania skóry pod pachami; ze względu na miejscowe działanie, dają mniejsze efekty uboczne niż doustne leki antycholinergiczne; nadają się dla dorosłych i dzieci w wieku od 9 lat; medykament ten dopuszczono do obrotu w Stanach Zjednoczonych w czerwcu 2018 jako specyfik na receptę; w Polsce na razie nie jest dostępny14.

Domowe sposoby na nadpotliwość

ZIOŁA 

  • cytryniec – według tradycyjnej medycyny chińskiej, a także według badań na zwierzętach, owoc cytryńca może zmniejszać nadmierną potliwość; dostępny jest w formie wyciągu z suszonego owocu, nalewek, herbatek i tabletek15
  • pluskwica groniasta – może zmniejszać potliwość u kobiet przechodzących menopauzę; według badań, redukuje ona także inne objawy naczynioruchowe klimakterium16;
  • bardzo dobrze działają na nadpotliwość kąpiele w wywarach z kory dębu17, brzozy, szałwii lub melisy,
  • potliwość zmniejsza picie naparów z takich ziół jak szałwia, melisa, rumianek, mięta pieprzowa i skrzyp polny18;
  • traganek błoniasty (Astragalus membranaceus) jest stosowany w tradycyjnej medycynie chińskiej m.in. jako środek zmniejszający pocenie19;

DIETA

U niektórych osób nadmierną potliwość mogą wywoływać takie produkty spożywcze jak: produkty wysoko przetworzone, alkohol, czosnek, cebula, produkty o wysokiej zawartości tłuszczów, kofeina, ostre przyprawy, lody i potrawy z dużą ilością soli; natomiast produkty sprzyjające zmniejszeniu potliwości to: woda, produkty o dużej zawartości wapnia, migdały, banany, serwatka, warzywa i owoce o wysokiej zawartości wody, oliwa z oliwek, owies, zielona herbata, bataty20;

HIGIENA

Częste mycie nadmiernie pocących się partii ciała, odpowiednie ich osuszanie i stosowanie antyperspirantu dopiero na suchą skórę, najlepiej na noc (wtedy substancja czynna ma szansę zadziałać najlepiej); by zapobiec infekcjom skóry można stosować do mycia mydła bądź płyny z dodatkiem octu jabłkowego, oczaru wirginijskiego lub olejku z drzewa herbacianego21; jeśli chodzi o odzież i obuwie, zalecane jest wybieranie tych z materiałów naturalnych (sztuczne mogą nasilać pocenie)22.

Bibliografia

  • https://www.sweathelp.org/home/types-of-hyperhidrosis.html
  • Hornberger J. et al., J Am Acad Dermatol. 2004; 51:274-86
  • https://www.sweathelp.org/pdf/Diseases_2009.pdf
  • https://www.sweathelp.org/pdf/drugs_2009.pdf
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/antiperspirants/antiperspirant-basics.html
  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyperhidrosis/diagnosis-treatment/drc-20367173
  • https://www.poradnikzdrowie.pl/uroda/cialo/pot-i-nadmierne-pocenie-jak-z-nim-walczyc-aa-DcwL-4UtF-5C7r.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/iontophoresis.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/botox.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/lasers.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/underarm-surgeries.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/ets-surgery.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/miradry.html
  • https://www.sweathelp.org/hyperhidrosis-treatments/qbrexza.html
  • Xiang Y. et al., J Ethnopharmacol. 2016 Dec 24;194:1078-1086
  • Shams T. et al., Altern Ther Health Med. 2010 Jan-Feb;16(1):36-44
  • https://apteline.pl/artykuly/kora-debu-wlasciwosci-lecznicze-i-zastosowanie-na-hemoroidy-biegunke-choroby-skory/
  • https://www.poradnikzielarski.pl/porady-zdrowotne/nadmierne-pocenie-sie-leczenie-ziolami.html
  • https://examine.com/supplements/astragalus-membranaceus/
  • https://www.healthline.com/health/how-to-stop-sweating-armpits#tips
  • https://draxe.com/health/excessive-sweating/
  • https://www.medicalnewstoday.com/articles/182130.php#complications
Poczekaj, może to cię zainteresuje
Close icon
Nasze magazyny