Jesteś terapeutą?

Cukrzyca. Powstrzymać epidemię

Już od 90 lat pojawiają się dowody na prozdrowotne właściwości świeżych soków wyciśniętych z warzyw i owoców. Zwiększająca się częstość występowania cukrzycy ma okrutną cenę: ludzkie życie, kończyny, zły stan zdrowia i wysokie koszty hospitalizacji. Celeste McGovern analizuje metody powstrzymania epidemii.

09 styczeń 2018
Artykuł na: 23-28 minut mikrobiom
Zdrowe zakupy

Jest nazywana "największą epidemią XXI wieku"1. Jeśli obecnie nie masz cukrzycy lub nie znasz kogoś, kto się z nią zmaga, prawdopodobnie prędzej czy później się to zmieni. Obecnie dotyka ona ponad 420 mln ludzi na całym świecie2, częstość jej występowania zwiększyła się w ciągu minionych 20 lat czterokrotnie i nadal rośnie! Oczekuje się, że do 2040 r. u 1 osoby na 10 zostanie rozpoznana cukrzyca3.

Ciało i umysł zwykle wykorzystują cukier jako źródło energii niezbędnej do funkcjonowania. Jednakże zbyt wysoki poziom glukozy w krwiobiegu może być szkodliwy, a nawet śmiertelny.

Oba rodzaje cukrzycy - typu 1 i 2 - powodują obniżenie poziomu insuliny we krwi, co skutkuje wystąpieniem takich objawów jak wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, zmiany masy ciała, zmęczenie i niewyraźne widzenie.

Jednakże osoby zmagające się z objawami cukrzycy nie muszą już na zawsze czuć się swoją chorobą przytłoczone i przestraszone. Dziesiątki milionów chorych na świecie (jak również kolejne miliony szacowanych przypadków stanu przedcukrzycowego lub niezdiagnozowanych) mogą przejąć kontrolę nad swoim zdrowiem. Wielu diabetyków z cukrzycą typu 2 stanowi żywy dowód na to, że można ją cofnąć, czasem przed upływem 30 dni, a ci z cukrzycą typu 1 są w stanie gwałtownie zredukować zależność od insuliny i związane z nią zagrożenia.

Aby przejąć kontrolę nad poziomem cukru we krwi i zmarginalizować cukrzycę, należy rozważyć 5 najważniejszych czynników.

Masa ciała

Cukrzyca: typ 1 vs 2

Oba typy choroby są związane z nieprawidłowym poziomem cukru we krwi, który reguluje insulina - hormon produkowany w trzustce. Cukrzycę typu 1 uważa się za chorobę autoimmunologiczną, w przebiegu której dysfunkcja układu odpornościowego powoduje autoagresję wobec części organizmu. W tym przypadku są to komórki beta trzustki, zwiększające poziom insuliny w odpowiedzi na spożycie cukru. Podobnie jak w przypadku większości chorób autoimmunologicznych, niektórzy mogą być genetycznie podatni na rozwój cukrzycy typu 1. Jej patogeneza wiąże się również z ekspozycją na czynniki środowiskowe, takie jak infekcje, wczesne wprowadzenie mleka krowiego19 czy przyjście na świat w wyniku cesarskiego cięcia22.

Cukrzyca typu 2 to choroba metaboliczna, która rozwija się pod wpływem czynników związanych z trybem życia, takich jak dieta i stres. Uszkadzają one receptory insulinowe, wywołują insulinooporność i nasilają stan zapalny.

Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby jest otyłość. Mimo że niektórzy diabetycy z cukrzycą typu 2 nie wyglądają na osoby z nadwagą, mogą mieć wewnątrz organizmu niebezpieczną ilość tkanki tłuszczowej otaczającej narządy.

Tak było w przypadku Michaela Mosleya, lekarza i prezentera telewizyjnego, który w 2012 r. odkrył, że ma cukrzycę typu 2. Zamiast rozpocząć farmakologiczną kontrolę cukru we krwi, postanowił przeprowadzić eksperyment z tzw. przerywanym postem. Dzięki ograniczeniu spożycia kalorii do 600 dziennie przez 2 dni w tygodniu schudł 9 kg. Na wymyślonej przez siebie diecie "5:2" szybko - przed upływem 12 tygodni - zahamował cukrzycę. W swojej książce ("Dieta 5:2 dr. Mosleya", Muza, 2013) szczegółowo opisał ówczesne naukowe podstawy przerywanego postu i dzięki temu pomógł tysiącom ludzi wyleczyć się z cukrzycy.

Na tej diecie Cassie Greensmith z Leicester w ciągu 10 tygodni schudła ponad 40 kg. Po zaledwie 14 dniach powiedziano jej, że poziom glukozy jest u niej pod kontrolą.

- W trzecim tygodniu pierwszy raz od 5 lat miałam miesiączkę. Po 10 tygodniach zeszłam do poziomu 136 kg i - ku mojemu zaskoczeniu - zaszłam w ciążę bliźniaczą. Jestem w 100% pewna, że mam córeczki wyłącznie dzięki diecie - powiedziała Greensmith gazecie Daily Mail.

Zajmujący się cukrzycą naukowcy z Uniwersytetu Newcastle prowadzili eksperymenty, które pokazują, dlaczego diety ograniczające spożycie kalorii (do 800 dziennie) w krótkim czasie mogą doprowadzić do gwałtownej redukcji masy ciała. Obniżają one poziom tkanki tłuszczowej i likwidują jej wewnętrzne pokłady wokół wątroby i trzustki. Umożliwia to szybką poprawę w zakresie produkcji insuliny i poziomu cukru we krwi, co z kolei pozwala diabetykom na rezygnację z farmakoterapii.

Do udziału w najnowszym badaniu zespół z Newcastle pod kierownictwem prof. Roya Taylora zrekrutował 30 osób z cukrzycą typu 2, którzy z chorobą zmagali się od 8 do 23 lat. Wdrożono u nich tę samą niskokaloryczną dietę - spożywali nie więcej niż 700 kcal dziennie - dzięki czemu w ciągu 8 tygodni schudli średnio 14 kg. Przez kolejne pół roku żaden z nich nie wrócił do wyjściowej masy ciała. Dzięki diecie 12 z 30 uczestników badania, którzy chorowali na cukrzycę krócej niż 10 lat, skutecznie ją cofnęło.

Jednak mimo że schudli, pozostali otyli.

- Umacnia to naszą teorię o indywidualnym progu tłuszczowym. Kiedy ktoś osiągnie masę ciała powyżej poziomu, który jego organizm może tolerować, rozwija się u niego cukrzyca. Jeśli jednak następnie pozbędzie się tych nadprogramowych kilogramów, wszystko wraca do normy - powiedział prof. Taylor4.

Redukcja węglowodanów

Po bliższym przyjrzeniu się najbardziej ekscytujące i spójne historie sukcesu obejmują duże zmiany w diecie umożliwiające ograniczenia kaloryczne.

Dieta Mosleya uwzględnia zasady diety śródziemnomorskiej. Całkowicie wyklucza np. niezdrową żywność i radykalnie ogranicza spożycie węglowodanów, np. chleba i makaronu, przy jednoczesnym zwiększeniu podaży warzyw, białka i zdrowych tłuszczów, takich jak te zawarte w orzechach, maśle, jogurcie, awokado i oliwie z oliwek.

Sarah Hallberg, profesor medycyny na Uniwersytecie Indiany i specjalistka w dziedzinie otyłości, opowiada się po stronie niskowęglowodanowej diety ze zwiększoną podażą tłuszczu. W swoim wystąpieniu na konferencji TED nawołuje do zignorowania przestarzałego, wciąż przekazywanego diabetykom zalecenia. Według niego powinni oni serwować sobie do każdego posiłku węglowodany w postaci makaronu, ryżu, chleba lub ziemniaków.

- Zasadniczo zalecamy im spożywanie dokładnie tego, co powoduje ich problem. Podstawę cukrzycy stanowi bowiem stan toksyczności węglowodanowej. Dostarczenie glukozy z krwi do komórek jest niemożliwe, co jest krótkoterminową przyczyną problemu, jednakże długoterminowe konsekwencje są jeszcze gorsze. Insulinooporność to w gruncie rzeczy stan nietolerancji węglowodanów - mówi Hallberg.

Jej zdaniem tłuszcz to jedyny makroskładnik pokarmowy, który nie podnosi poziomu cukru we krwi. I prawdę mówiąc, nie trzeba spożywać węglowodanów, ponieważ organizm w razie potrzeby samodzielnie wytworzy je w procesie zwanym glukoneogenezą. Jako dyrektor medyczny programu Medically Supervised Weight Loss Program na Uniwersytecie Indiany Hallberg widziała setki ludzi odstawiających leki na cukrzycę. Jej najważniejsze zalecenia obejmują:

Suplementy na powstrzymanie cukrzycy

Podobnie jak dieta niskowęglowodanowa poniższe suplementy mają udowodnioną skuteczność we wspomaganiu regulacji poziomu glukozy we krwi.

Magnez Odgrywa główną rolę w utrzymywaniu insulinowrażliwości i regulacji poziomu glukozy we krwi. Niedobór tego pierwiastka powiązano z cukrzycą typu 2 i powikłaniami diabetologicznymi21,22. W jednym z przeglądów opublikowanych badań stwierdzono, że ryzyko wystąpienia cukrzycy obniża się o 15% wraz z każdymi 100 mg przyjmowanego codziennie magnezu23.

Źródła w diecie: produkty pełnoziarniste, fasola, orzechy, zielone warzywa liściaste.

Suplementacja: 250- 600 mg tlenku magnezu na dobę.

Czekolada Choć jest to nieintuicyjne, ta słodka przekąska może być pożyteczna. Luksemburscy naukowcy odkryli, że ludzie spożywający więcej czekolady mieli niższe poziomy insuliny i enzymów wątrobowych. Sugeruje to, że przeciwdziała ona insulinooporności, którą postrzega się jako stan poprzedzający rozwój cukrzycy typu 2. Niektórzy uczestnicy badania spożywali nawet 100 g czekolady dziennie, co odpowiada dużej tabliczce, jednakże większość pozwalała sobie na zaledwie kostkę lub nieznacznie więcej24.

Nigella sativa Nasiona czarnuszki siewnej (Nigella sativa) to tradycyjne ludowe lekarstwo na cukrzycę. Najnowsze dowody z Arabii Saudyjskiej wskazują na znaczącą poprawę kontroli glukozy u diabetyków z cukrzycą typu 2, którzy przez rok przyjmowali 2 g ekstraktu z tej rośliny25.

Sugerowana dzienna dawka: 500 mg 4 razy dziennie.

Cynamon Korę cynamonowca od dawna wiązano z kontrolą cukrzycy, a według nowych dowodów może ona również pomóc pacjentom, u których stwierdzono stan przedcukrzycowy z tzw. zespołem metabolicznym. Zgłaszano pozytywny wpływ na poziom glukozy i cholesterolu we krwi, ciśnienie tętnicze i otyłość26.

Źródła w diecie: należy obficie dosypywać cynamonu do deserów, kaw i innych potraw.

Suplementacja: do 3 mg dziennie w dawkach podzielonych.

Chrom Jako pierwiastek śladowy niezbędny do przetwarzania węglowodanów i tłuszczów chrom wspomaga również regulację poziomu cukru we krwi przez współpracę z insuliną, tak by usprawnić transport glukozy do komórek. Opracowany w 2017 r. przegląd 28 badań wykazał, że suplementacja chromem obniżyła stężenie glukozy we krwi i poprawiła profil cholesterolowy diabetyków z cukrzycą typu 227.

Źródła w diecie: brokuły, suszone śliwki, orzechy, owoce morza i produkty pełnoziarniste.

Sugerowana dzienna dawka: nie należy przekraczać 1000 mg suplementu z chromem ze względu na jego potencjalną toksyczność28.

Lagerstroemia speciosa Lagerstremia wspaniała, drzewo znane również pod nazwą Banaba, pochodzi z Indii. Preparaty z jego suszonych liści od wieków wykorzystywane są powszechnie na Filipinach ze względu na właściwości poprawiające gospodarkę cukrową. Głównym składnikiem liści Banaba jest kwas korozolowy, który aktywuje GLUT 4 - białko transportujące glukozę do wnętrza komórki.

Liczne badania kliniczne potwierdzają, że kwas korozolowy jest skuteczny zarówno u diabetyków, jak i osób ze stanem przedcukrzycowym. W jednym z nich po 2 tygodniach przyjmowania ekstraktu Banaba wystandaryzowanego do 18% kwasu korozolowego u pacjentów zauważono spadek glukozy po posiłku o 12%29. Odnotowano u nich również utratę wagi o prawie 1,5 kg.

Suplementacja: do 3 mg dziennie w podzielonych dawkach, według wskazówek producenta.

  • unikanie produktów opatrzonych etykietami "niskokaloryczne" lub "niskotłuszczowe",
  • wykluczenie z diety zbóż, ziemniaków i cukru,
  • spożywanie pełnowartościowej, nieprzetworzonej żywności, która zazwyczaj nie jest paczkowana.

Naukowcy z Uniwersytetu Lund w szwedzkim Malmö przez 14 lat analizowali żywienie blisko 27 tys. osób w wieku 45-74 lata. Odkryli, że źródła tłuszczu w indywidualnym jadłospisie mogą być istotniejsze niż jego całościowy udział w diecie, który nie miał związku z ryzykiem wystąpienia cukrzycy w tej populacji. Jednakże uczestnicy badania, którzy spożywali najbardziej tłuste produkty nabiałowe (równowartość 8 lub więcej porcji dziennie), byli o 23% mniej narażeni na rozwój cukrzycy typu 2 niż ci, którzy jedli najmniejsze ilości wysokotłuszczowego nabiału.

To samo badanie wykazało związek pomiędzy wysokim spożyciem mięsa a ogólnym zwiększeniem ryzyka wystąpienia cukrzycy. Nie wyglądało jednak na to, by to tłuszcz był ukrytą przyczyną tej korelacji. Wręcz przeciwnie - osoby spożywające tłuste mięso były o 9% bardziej narażone na zachorowanie, a wśród tych jedzących mięso o niskiej zawartości tłuszczu ryzyko wystąpienia choroby wzrosło do 24%5.

Może to wyjaśniać sukcesy niektórych diabetyków stosujących surową dietę wegańską. Wyklucza ona mięso i śmietanę, a uwzględnia duże ilości orzechów, ziaren i awokado. Wciąż eliminuje jednak większość węglowodanów w formie makaronów, chleba, ryżu i ziemniaków. Film dokumentalny z 2009 r. pt. "Simply Raw" ("Po prostu na surowo") to zapis obserwacji 6 diabetyków przez 30 dni stosujących surową dietę wegańską. Wszyscy odnotowali gwałtowne spadki poziomu glukozy we krwi i zmniejszyli dawki przyjmowanych leków. Jeden z nich całkowicie pozbył się cukrzycy typu 1, czyli choroby, która rzekomo wymaga dożywotniego podawania insuliny.

Opanowanie stanu zapalnego

Uważa się, że oba rodzaje cukrzycy mają związek z dysfunkcją układu odpornościowego, która nadmiernie wyzwala stan zapalny. Setki badań wykazały korelację między chorobą a wzmożoną produkcją cytokin, będących białkami kontrolującymi stan zapalny6.

Warto prowadzić dziennik, w którym zapisuje się spożywane pokarmy. Pomoże to w ustaleniu, które z nich powodują objawy ze strony organizmu. Poniżej przedstawiono produkty, które najczęściej stanowią problem i dlatego należy wyeliminować je z diety.

Rafinowany cukier Biały, brązowy, syrop kukurydziany, fruktozowy, a nawet syrop klonowy mogą powodować gwałtowne podwyższenie poziomu glukozy we krwi. Wprowadza to organizm w stan niedoboru insuliny. Przy wysokim stężeniu cukru we krwi wytwarza on wolne rodniki, które uszkadzają komórki i wywołują reakcję zapalną.

Tłuszcze trans To częściowo uwodornione tłuszcze, znajdujące się praktycznie we wszystkich przetworzonych pokarmach. Wytwarza się je z wykorzystaniem ciepła i ciśnienia i dodaje do produktów spożywczych, takich jak chleb, ciastka, margaryna i sosy, w celu wydłużenia terminu ich przydatności do spożycia i jako stabilizatory smaku. Badania potwierdzają zdolność tłuszczów trans do wyzwalania stanu zapalnego w organizmie i zakłócania metabolizmu glukozy7,8.

Gluten i kazeina Gluten z pszenicy i innych zbóż oraz kazeina z typowego mleka krowiego mogą powodować stan zapalny jelit. Nietolerancja tych produktów może spowodować ogólnoustrojowy stan zapalny, którego symptomami są zmęczenie lub wysypki skórne. Kardiolog William Davies opisał obserwacje pewnej matki 12-letniego diabetyka z cukrzycą typu 1, który całkowicie odstawił insulinę po przejściu na niskowęglowodanową dietę i eliminacji wszystkich pokarmów zawierających gluten.

Aspartam Diabetykom często zaleca się spożywanie "dietetycznych" produktów zawierających chemiczne słodziki, takie jak aspartam. Jednakże badania wciąż wykazują, że u ludzi tego rodzaju sztuczne substancje mają związek z przybieraniem na wadze, insulinoopornością i chorobami serca9. W próbach na zwierzętach wykazano korelację pomiędzy wywoływaną przez aspartam insulinoopornością a upośledzeniem zdolności do przyswajania wiedzy i pamięci10.

Mikrobiom

Wysoki poziom produkowanego przez bakterie jelitowe kwasu indolilopropionowego w jelicie wydaje się chronić przed rozwojem cukrzycy typu 2. Jak odkryli naukowcy z Uniwersytetu Finlandii Wschodniej, wspomaga on również wydzielanie przez trzustkę większych ilości insuliny, wykorzystywanej do rozkładania zawartych w pokarmach cukrów.

Obserwowali oni pacjentów z nadwagą, u których od 15 lat występowały zaburzenia przetwarzania glukozy we krwi. U około połowy z nich rozwinęła się w tym czasie cukrzyca. Ci, którzy na nią nie zachorowali, mieli w jelitach wyższe poziomy kwasu indolilopropionowego. Naukowcy odkryli również, że uczestnicy badania, u których stężenia tej substancji były najwyższe, spożywali więcej produktów pełnoziarnistych i błonnika, a mniej tłuszczów nasyconych11.

Według naukowców z Uniwersytetu Kopenhaskiego, którzy analizowali dokumentację medyczną prawie wszystkich diabetyków z cukrzycą typu 2 w Danii, niszczące mikrobiom antybiotyki również mają związek z podwyższeniem ryzyka wystąpienia choroby. Antybiotyki o wąskim spektrum działania wydają się podwyższać ryzyko zachorowania nieco bardziej niż te o szerokim zakresie. Zauważono jednak ich skumulowany efekt. Zdaniem naukowców osób, które przebyły przez lata 1-2 cykle leczenia tymi środkami, prawdopodobnie nie dotyczy podwyższone prawdopodobieństwo rozwoju cukrzycy12.

Inne badania potwierdzają, że dzieci z cukrzycą typu 1 mają o 25% mniejszą różnorodność populacji mikrobiomu jelitowego oraz nadmiar kilku chorobotwórczych bakterii (np. z gatunków Ruminococcus i Streptococcus)13.

Wszystko to sugeruje, że mikroskopijni mieszkańcy jelit odgrywają decydującą rolę w rozwoju cukrzycy. Są również obiecujący pod względem probiotycznych terapii tej choroby. W przeglądzie 17 randomizowanych, kontrolowanych badań chińscy naukowcy odkryli, że stosowanie probiotyków było związane z umiarkowaną poprawą w zakresie insulinooporności14.

Naukowcy z Uniwersytetu Cornella odkryli zaś, że pewne komórki jelitowe szczurów z cukrzycą zachowywały się jak komórki trzustki, po tym jak zwierzętom dodano do paszy bakterie probiotyczne produkujące ludzkie białko. Te wytwarzające insulinę struktury były w stanie przywrócić zdolność gryzoni do wydzielania hormonu i wspomagały obniżenie poziomu glukozy we krwi nawet o 30%15.

Wytwarzane w warunkach laboratoryjnych probiotyki powodujące tego rodzaju zmiany prawdopodobnie długo jeszcze nie będą spożywane przez człowieka. Ponadto wyniki powyższego badania mogą nawet nie mieć odniesienia do populacji ludzkiej. Jednakże wciąż istnieje mnóstwo dobrych powodów, by diabetycy zwiększyli podaż pożytecznych naturalnych probiotyków w formie jogurtów, kefirów, kiszonej kapusty, kimchi i innych produktów fermentowanych zawierających duże ilości korzystnych drobnoustrojów.

Słoneczna witamina

Pojawiają się dowody sugerujące, że witamina D odgrywa rolę w rozwoju obu postaci choroby. Badanie z 2016 r. z udziałem 141 dzieci z cukrzycą typu 1 wykazało, że cierpiały one na jej niedobór, a im był on wyższy, tym większe odnotowano nieprawidłowości w zakresie glukozy i zapotrzebowania na insulinę. Wszystkie te markery metaboliczne poprawiła suplementacja.

"Suplementacja witaminą D poprawia kontrolę glikemiczną. Powinno się ją rozważyć jako terapię dodatkową" - podsumowali włoscy naukowcy w dziedzinie pediatrii16.

Kolejne badanie przeprowadzone przez akademików z Harvardu wykazało, że ludzie z najwyższymi poziomami witaminy D we krwi byli o połowę mniej narażeni na rozwój cukrzycy typu 1 niż ci z najniższymi.

Chociaż najbogatszym źródłem witaminy D jest światło słoneczne, można ją pozyskiwać również z ryb i produktów nabiałowych. - To zaskakujące, że tak poważnej choroby jak cukrzyca typu 1 być może da się uniknąć dzięki prostej i bezpiecznej interwencji - mówi kierowniczka zespołu naukowców Kassandra Munger17.

W ramach kolejnej próby, którą przeprowadzono w 2015 r. z udziałem dzieci z cukrzycą typu 1, dokonano pomiarów stężeń witaminy D i długoterminowego średniego poziomu glukozy we krwi. Pacjentów z niedoborami leczono 300 tys. jednostek witaminy D3 i suplementem wapnia (40 mg/ kg/dobę) w 2 dawkach podzielonych. Po 3 miesiącach nastąpiło u nich znaczące obniżenie poziomu glukozy we krwi18.

Bibliografia

  1. Int J Health Sci (Qassim), 2007 Jul; 1: V–VII
  2. World Health Organization, Diabetes Fact Sheet, 2016. https://goo.gl/EvM3Qi
  3. Diabetes UK Facts and Stats, Oct. 2016. https://goo.gl/Sh5ETJ
  4. Diabetes Care, 2016; 39: 808–15
  5. Am J Clin Nutr, 2015; 101: 1065–80
  6. Arch Immunol Ther Exp (Warsz), 2013;61:119–25
  7. J Lipid Res, 2011; 52: 1821–8
  8. Am J Clin Nutr, 2012; 96: 1093–9
  9. Trends Endocrinol Metab, 2013; 24: 431–41
  10. PLoS One, 2012; 7: e31570
  11. Sci Rep, 2017; 7: 46337
  12. J Clin Endocrinol Metab, 2015; 100: 3633–40
  13. Cell Host Microbe, 2015; 17: 260–73
  14. PLoS One, 2015; 10: e0132121.
  15. Diabetes, 2015; 64: 1794–803
  16. PLoS One, 2016; 11: e0162554
  17. Am J Epidemiol, 2013; 177: 411–9
  18. J Clin Diagn Res, 2015; 9: SC05–SC07
  19. Am J Med Genet, 2002; 115: 18–29
  20. Diabetologia, 2008; 51: 726–35
  21. Clin J Am Soc Nephrol, 2007; 2:366–73
  22. Diabetes 2016; 65: 3-13
  23. J Intern Med, 2007; 262:208–14
  24. Br J Nutr, 2016; 115: 1661–8
  25. PLoS One, 2015; 10: e0113486
  26. Iran J Basic Med Sci, 2016; 19: 1258–70
  27. Mol Nutr Food Res, 2017 Jul 5
  28. Ann Pharmacother, 1998;32: 428–31
  29. J Integrated Study of Dietary Habits 2006; 17: 255–259
Artykuł należy do raportu
Cukrzyca typu 1 i 2
Zobacz cały raport
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT