Jesteś terapeutą?




Dieta ketogeniczna kontra rak

Od 90 lat wiadomo, że cukier stanowi pożywkę dla nowotworu. Dziś specjaliści w zakresie żywienia i naturopatii proponują nową dietę mającą na celu zagłodzenie raka.

09 luty 2018 Artykuł na: 23-28 minut
dieta rak medycyna naturalna

- Słyszałem, że powinienem zrezygnować ze wszelkiego rodzaju cukrów i zbóż, ale to z pewnością absurd. Zastanawiałem się nad tym i w przypadku cukru nic nie zostało potwierdzone, a pełnoziarnisty chleb i brązowy ryż na pewno nie mogą być złe - rozważał ostatnio pacjent.

Prawda jest taka, że są to niebezpieczne pokarmy dla chorych na raka. Zalecenie dotyczące ich odstawienia ma wyraźne biochemiczne i fizjologiczne podstawy.

Ludzki organizm tworzą narządy, spośród których każdy ma konkretne funkcje. Na podobnej zasadzie działają komórki. Składają się z o wiele mniejszych, pojedynczych organelli o konkretnych funkcjach, np. mitochondriów.

Wszystkie komórki posiadają tysiące mitochondriów. Są one wyjątkowe, ponieważ zawierają tlen. Reszta komórki i wszystkie inne organella funkcjonują beztlenowo.

To mitochondria zawierają materiały i mechanizmy niezbędne do uwalniania energii drzemiącej w spożywanych pokarmach. To w nich odbywa się spalanie dostarczanych do organizmu tłuszczów, białek i większości węglowodanów. Umożliwiają one wykorzystanie przez komórki pozyskanej w ten sposób energii.

Nowotworowy apetyt na słodycze

W 1924 r. wybitny niemiecki fizjolog Otto Warburg wykazał, że przyczynę raka stanowi niedostatek tlenu i tym samym niewydolność funkcjonowania mitochondriów1. W 1931 r. otrzymał za to odkrycie Nagrodę Nobla.

"Przyczyna raka nie jest już zagadkowa. Wiadomo, że rozwija się on, gdy jakakolwiek komórka w 60% nie zaspokaja swoich potrzeb tlenowych. Nowotwór, w przeciwieństwie do wszystkich innych chorób, ma niezliczoną ilość drugorzędnych przyczyn. Jednakże nawet w jego przypadku istnieje jedna zasadnicza: zastąpienie oddychania tlenowego w komórkach organizmu przez fermentację cukrów"2 - wskazywał Warburg.

Ów wzmożony apetyt na glukozę może wynikać z tego, że komórki najbardziej złośliwych nowotworów mają wadliwe lub niewydolne mitochondria. Organella te stanowią bowiem komórkowe elektrownie, które wytwarzają energię3.

Fakt, że komórki rakowe mają upośledzone funkcjonowanie mitochondriów, oznacza, że nie mogą pozyskiwać energii z tłuszczów czy białek, a co za tym idzie - zaczynają rozpaczliwie potrzebować węglowodanów w formie glukozy jako źródła zasilania. Wykazano, że pobierają jej 3-5 razy więcej niż te zdrowe4. Właściwie ich zapotrzebowanie jest w tym zakresie tak rozpaczliwe, że mają o wiele więcej receptorów tego związku - według różnych szacunków ich liczba wynosi ponad 6 razy więcej niż w przypadku prawidłowo funkcjonujących komórek5.

Ta charakterystyczna cecha komórek rakowych stanowi podstawę obrazowania guzów z wykorzystaniem znaczonych analogów glukozy i stała się istotnym narzędziem diagnostycznym w ich wykrywaniu i kontroli6. Ponieważ insulina jest niezbędna do zwiększenia poboru glukozy przez komórki, nie zaskakuje fakt, że te rakowe mają o wiele więcej receptorów tego hormonu niż zdrowe5.

Komórki rakowe wytworzyły inne wymyślne narzędzie do zaopatrywania się w ten cukier prosty i zaspokajanie niepohamowanego apetytu w tym zakresie. Są to specjalne kanały, zwane receptorami czynnika wzrostu naskórka (ang. epidermal growth factor receptors, EGFR). Stabilizują one białko, które nieustannie zaopatruje je w glukozę7.

Niektórzy twierdzą, że większość komórek rakowych wymarłaby, gdyby została pozbawiona glukozy. Jedno z badań w tym zakresie przeprowadził Thomas Seyfried, profesor biologii Boston College. Wskazuje ono na to, że genetyczną niestabilność i w zasadzie wszystkie charakterystyczne cechy nowotworu, w tym efekt Warburga - produkcję energii przez komórki rakowe na drodze glikolizy tlenowej, przekształcającej glukozę w kwas mlekowy w obecności tlenu - można powiązać z upośledzoną funkcją mitochondriów, a zatem i metabolizmu energetycznego8.

Komórki złośliwych nowotworów są w stanie przeprogramować swoje przetwarzanie glukozy, a tym samym produkcję energii, przez ograniczenie metabolizmu energetycznego, w dużej mierze do glikolizy w cytoplazmie komórkowej. Jednakże proces ten jest bardzo nieefektywny. Mitochondria mogą wyprodukować ok. 20 razy więcej adenozyno- 5'-trifosforanu (ang. adenosine triphosphate, ATP) - energetycznej "waluty" komórek.

Aby zrównoważyć ową obniżoną efektywność, tkanki rakowe wypracowały zdolność do większej regulacji transporterów glukozy, w szczególności GLUT1, który znacząco zwiększa jej przepływ w komórkach6. Szybko rosnące guzy nowotworowe mają zazwyczaj tempo glikolizy do 200 razy wyższe niż zdrowe tkanki, z których pochodzą9.

Jak wszystkie komórki, te złośliwych nowotworów również wymagają sygnalizujących hormonów, które regulują ich wzrost i przetrwanie, w tym receptorów insulinopodobnego czynnika wzrostu (ang. insulin-like growth factor, IGF), wiążących IGF i insulinę, wydzielanych do krwioobiegu w odpowiedzi na spożycie węglowodanów. W odpowiedzi insulina aktywuje kilka ścieżek, które mogą zwiększyć przeżycie i wzrost guza.

Ze względu na wadliwe mitochondria komórki rakowe muszą również polegać na glukozie w zakresie naprawy uszkodzeń spowodowanych przez wolne rodniki. Podobnie jak normalne komórki są bowiem nieustannie atakowane przez te niestabilne cząsteczki, powstające w organizmie w toku naturalnych fizjologicznych procesów, jak również pod wpływem środowiska.

Skąd pochodzi cukier

Na cukry składają się glukoza i fruktoza, połączone w podwójną cząsteczkę. Fruktoza jest w organizmie przekształcana w glukozę, więc w zasadzie spożywanie jakiejkolwiek formy cukru zwiększa poziom glukozy we krwi. Pojawia się wówczas paliwo dla komórek rakowych obecnych w organizmie.

Większość owoców zawiera fruktozę, chociaż czarne jagody mają jej stosunkowo niewiele, a przy tym są bogate w dobroczynne składniki odżywcze.

Skrobia to duży kompleks tysięcy połączonych ze sobą cząsteczek glukozy. Ułożenie tych łańcuchów zależy od pokarmu. Jednakże wszystkie zboża i produkty skrobiowe, np. ziemniaki, skrobiowe warzywa korzeniowe i banany (które zawierają również sacharozę), mają ten sam glukozowy/ skrobiowy skład. Podobnie jest w przypadku skrobiowych warzyw nadziemnych, które zawierają jednak o wiele mniej skrobi niż te korzeniowe, jak również o wiele więcej błonnika i pokaźne ilości wielu istotnych składników odżywczych.

Dieta ketogeniczna

Jako że glukoza to dla wszystkich komórek rakowych napędzające metabolizm paliwo, naukowcy badają diety ketogeniczne w leczeniu nowotworów10. Przez prawie 100 lat były one skuteczne w kontrolowaniu napadów padaczkowych u dzieci11. W latach 60. ubiegłego wieku powszechnie uznano je za jedną z najpopularniejszych metod leczenia otyłości i związanych z nią schorzeń12.

Podstawę diety ketogenicznej pacjentów onkologicznych stanowi ścisłe ograniczenie spożycia węglowodanów (do 2-4% całkowitej podaży kalorycznej) w celu minimalizacji ich wpływu na poziom glukozy we krwi. Te składniki pokarmowe zastępuje się dużymi ilościami tłuszczów (75-80%), w postaci np. oleju kokosowego, awokado i tłustych ryb, i odpowiednimi ilościami białka roślinnego i zwierzęcego (12-20%)13. Jednakże pacjenci muszą kontrolować spożycie białka, ponieważ jego nadmiar może skutkować podniesieniem poziomu glukozy we krwi w wyniku procesu zwanego glukoneogenezą (tworzenia tego cukru ze składników innych niż węglowodany)14.

Dieta ketogeniczna powoduje wejście organizmu w stan ketozy. Gdy poziom glukozy we krwi jest niski, wątroba wskutek rozpadu tłuszczów produkuje ciała ketonowe. Dane wykazują, że w przeciwieństwie do normalnych komórek te rakowe nie mogą skutecznie wytwarzać energii z ciał ketonowych, lecz są pod tym względem ściśle uzależnione od glukozy14. A ponieważ stanowi ona dla nich źródło energii, dieta ketogeniczna mogłaby zwalczać nowotwór po prostu przez ograniczenie jej podaży15.

Ponieważ komórki rakowe wydają się nie posiadać metabolicznej elastyczności, by wykorzystywać ketony jako źródło energii, dieta ketogeniczna może destabilizować DNA tkanki guza i ograniczać jego wzrost, a więc zwiększać wskaźnik przeżycia pacjentów onkologicznych16. Sensowne jest również założenie, że redukcja podaży glukozy osłabi zdolność nowotworu do naprawy jego uszkodzonych komórek17. Może to być jeden z powodów, dla których ograniczenie jej spożycia w ramach diety ketogenicznej wydaje się poprawiać wyniki radio- i chemioterapii18.

We wstępnym badaniu z udziałem 10 pacjentów w zaawansowanym stadium raka badano hipotezę dotyczącą tego, że niskowęglowodanowa dieta ketogeniczna może hamować wzrost nowotworu przez redukcję wydzielania i ilości krążącej we krwi insuliny. Po ok. miesiącu okazało się, że stopień ketozy był związany ze stabilizacją guza lub częściową remisją19.

Wygląda na to, że istnieje realne prawdopodobieństwo, iż dieta ketogeniczna wspomaga redukcję rozwoju niektórych rodzajów raka. Jednakże dowody w tym zakresie są obecnie ramowe. Większość badań stanowią testy na zwierzętach i opisy przypadków. Aktualnie prowadzonych jest zaledwie kilka szerzej zakrojonych, randomizowanych, kontrolowanych prób klinicznych.

Ketogeniczna owsianka

Składniki na 1 porcję:

  • 1/4 szklanki wysuszonego kokosa
  • 6 całych orzechów włoskich bez skorupek
  • 30 g mielonych blanszowanych migdałów
  • 2 łyżki pestek dyni
  • 1 łyżka surowego siemienia lnianego
  • pół szklanki mleka kokosowego
  • pół szklanki gorącej wody
  • łyżeczka mielonego cynamonu
  • garść czarnych jagód

Sposób przygotowania:

Zblenduj wszystkie składniki oprócz jagód - całe owoce rozrzuć na gotową owsiankę.

Naleśniki migdałowo-kokosowe

Składniki na 4 porcje:

  • łyżeczka mielonego cynamonu
  • pół szklanki wysuszonego kokosa
  • 1,5 szklanki mielonych blanszowanych migdałów
  • pół łyżeczki sody oczyszczonej
  • 1/4 łyżeczki soli morskiej
  • szklanka puszkowanego mleka kokosowego
  • 3 duże jajka z naturalnego chowu
  • 2 łyżki stałego oleju kokosowego

Sposób przygotowania:

1. Przesiej i wymieszaj ze sobą suche składniki.

2. W oddzielnej misce ubij razem jajka i mleko kokosowe.

3. Do mokrych składników dodaj suche i dokładnie wymieszaj.

4. Rozgrzej na patelni olej kokosowy, wylewaj ciasto i smaż naleśniki po 2-3 min z każdej strony.

Zasady odżywiania

Dieta niskowęglowodanowa to jedna z wielu interwencji w zakresie żywienia i trybu życia, które można zastosować w leczeniu raka. Na pewno jest ona jednak bardzo obiecująca.

Dieta ketogeniczna ma jednakże swoje wady: wymaga ścisłego przestrzegania zaleceń i uważnego monitorowania przez profesjonalnego dietetyka, zorientowanego w wymaganych testach metabolicznych, przeciwwskazaniach zdrowotnych i farmakologicznych.

Specjalista powinien być również pewien, że dieta nie pozbawi pacjenta niezbędnych makro- (węglowodanów, tłuszczów, białek) lub mikroskładników (witaminy, minerały). Istotne są także przeciwnowotworowe nutraceutyki (np. kurkumina, kwasy tłuszczowe omega-3, polifenole z zielonej herbaty), które należy rozważyć w ocenie diety20. Jak w przypadku każdej interwencji żywieniowej w leczeniu onkologicznym, niezbędne jest podejście multidyscyplinarne. Warto uwzględnić badanie synergicznych interakcji między różnymi kuracjami, które mogą zwiększyć skuteczność leczenia21

Jak więc chory na nowotwór powinien zaplanować dietę? Na początku należy wyeliminować z jadłospisu wszystkie cukry, zboża, fasolę i inne produkty bogate w skrobię. Cukry sprzedaje się pod wieloma różnymi postaciami, np. dekstrozy, maltodekstryny, syropu kukurydzianego i z agawy, warto więc mieć tego świadomość i nauczyć się czytać etykiety. Jeśli to zbyt daleko idące ograniczenia, na początku można zrezygnować ze wszystkich cukrów, następnie z rafinowanych zbóż, a później w całości wyeliminować tę grupę pokarmów.

Jeśli pacjent wciąż chce pozostawić w diecie rośliny strączkowe, może spożywać kiełki. W procesie kiełkowania skrobia przekształci się w celulozę i inne niestrawne węglowodany, które nie rozpadną się w przewodzie pokarmowym, a więc nie zwiększą podaży glukozy.

Oczywiście nie można być na diecie całkowicie pozbawionej glukozy. Jednakże dzięki koncentracji na nadziemnych warzywach, dobrej jakości białkach, orzechach i jagodach da się uniknąć jej przypływów, będących skutkiem spożycia cukrów (wszelkiego rodzaju), zbóż i innych produktów skrobiowych.

Xandria Williams i Patricia Daly

Zaczerpnięto z książki pt. "The Cancer Revolution: Integrative Medicine and the Future of Cancer Care" ("Nowotworowa rewolucja: medycyna integracyjna i przyszłość opieki onkologicznej") pod redakcją Patricii Peat (2016).

Pokarmy zwalczające raka

Dieta powinna zawierać różnorodne składniki w celu uporania się z całym procesem nowotworowym. Ma ona na celu dostarczenie organizmowi pełnego spektrum minerałów i witamin, redukcję stanu zapalnego oraz pobudzenie układu odpornościowego do utleniania i zwalczania komórek guza.

Rośliny

Stanowią najważniejszą grupę produktów we wszystkich dietach przeciwnowotworowych. Wybór kolorowej tęczy warzyw i owoców to optymalizacja zdolności do przezwyciężenia raka dzięki szerokiemu zakresowi składników odżywczych i fitoskładników. Rośliny stoją w obliczu nieustannego biologicznego wyzwania w postaci bezpośredniej całodziennej ekspozycji na światło słoneczne i promieniowanie ultrafioletowe. Aby się chronić, wytworzyły wymiatające wolne rodniki polifenole.

Dieta zasobna w warzywa i owoce wykorzystuje siłę tych fitoskładników. Ich zawartość w roślinach jest różna w zależności od gatunku, warunków glebowych i wielu innych czynników środowiskowych. Badania wykazują jednak, że te organiczne mają ich więcej niż pozostałe.

Fitoskładniki silnie chronią przed rakiem i zwalczają go. Zawierają antyoksydanty, które powstrzymują tworzenie wolnych rodników, substancje odżywcze o działaniu antyproliferacyjnym, hamujące wzrost guza, oraz czynniki stymulujące układ odpornościowy.

Ciemnozielone warzywa liściaste

Najlepsze produkty z tej grupy to jarmuż i pokrzywy. Ten pierwszy ma najwyższą zawartość zdrowych składników odżywczych wśród zielonych warzyw liściastych w przeliczeniu na kalorię jako jednostkę energii. Poza witaminami i minerałami naukowcy odkryli w jarmużu 45 odżywczych substancji antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych i przeciwnowotworowych22.

Pokrzywy mają silne działanie alkalizujące i są bogate w minerały. Mogą również oczyszczać  krew. Są nie tylko silnymi antyoksydantami, lecz także mają właściwości immunostymulujące, przeciwzapalne i przeciwgrzybicze. Inne istotne zielone warzywa to m.in. rukiew wodna, pietruszka, mlecz, źdźbła jęczmienia, perz, szpinak, rukola, kapusta pekińska i botwina.

Inne jarzyny

Należy tak planować dietę, by mieć w zapasie, w zależności od sezonu, tak wiele różnych rodzajów warzyw, jak to tylko możliwe. Najlepszy wybór stanowią szparagi, seler, brukselka, kalafior, ogórek, koper włoski, zielona i czerwona kapusta, papryka (czerwona, zielona żółta i ostra), cukinia, pomidory, pietruszka, kalarepa, sałata, por, rzepa, awokado (właściwie owoc), marchew i buraki.

Morskie rośliny

Wszystkie stanowią dobre źródła minerałów i witamin. Brązowe wodorosty mają właściwości antyestrogenne i mogą wspomóc hamowanie wzrostu nowotworu piersi23. Zawarty w glonach kombu i wakame fucoidan wspiera przyspieszanie śmierci komórek rakowych oraz stymuluje układ odpornościowy24. Kwas alginowy, zawarty w takich morskich warzywach jak wodorosty nori, kombu, wakame, arame i dulse, to naturalny pochłaniacz radioaktywnych pierwiastków, metali ciężkich i wolnych rodników.

Czosnek

Przyspiesza krążenie krwi i rozrost prawidłowej flory jelitowej, jak również usuwa z organizmu niepożądane bakterie i drożdżaki oraz toksyny. Należy go spożywać codziennie jako dodatek do soków, zup i sosów sałatkowych. Warto spróbować powolnego prażenia całej główki, a następnie wycisnąć słodki, miękki miąższ i wymieszać z gotowanymi na parze warzywami.

Mięso, ryby, jajka i mleko

W przypadku decyzji o włączeniu do diety mięsa i ryb warto wziąć pod rozwagę 2 kluczowe kwestie: jakość i ilość. Ta pierwsza zależy od życia zwierzęcia przed ubojem. Istnieje ogromna różnica między spożywaniem mięsa dzikiego jelenia i nieorganicznego kurczaka, wyhodowanego w systemie intensywnego rolnictwa, który miał szybko osiągnąć masę ubojową, a całe swoje życie spędził w zamkniętych pomieszczeniach, stale otrzymując antybiotyki.

Poza lekami w produkcji pasz stosowane są również pestycydy, herbicydy i inne toksyczne związki. Dlatego jeśli włączenie do diety niewielkich ilości mięsa poprawia samopoczucie pacjenta, należy wybierać to organiczne, by zminimalizować ryzyko jego toksyczności. Najbardziej odżywcze są ryby dziko żyjące, małe i tłuste, takie jak sardynki i śledzie. Można również spożywać dzikiego łososia alaskańskiego. Stanowi on lepszy wybór niż ten hodowlany, który jest podatny na pasożyty, bakterie i wirusy.

Organiczne jajka zawierają wysokiej jakości białko, tłuszcze, witaminy, minerały i antyoksydanty. Są wyjątkowo lekkostrawne, zapewniają wspaniałe wzmocnienie układu odpornościowego. Surowe jajka są bardziej odżywcze niż gotowane, a jeśli ich konsystencja stanowi problem, można dodawać je do koktajli.

Nowoczesne metody produkcji mleka - pasteryzacja, częściowe odtłuszczanie i homogenizacja - mają negatywny wpływ na zdrowie. Ogólnie rozsądne jest unikanie wszystkich produktów nabiałowych. Jednakże od czasu do czasu korzystne może być spożywanie niewielkich ilości organicznego, nieprzetworzonego, niepasteryzowanego kefiru i twarogu.

Zdrowe tłuszcze

Należą do nich: oliwa z oliwek, wszystkie oleje bogate w kwasy tłuszczowe omega- 3, takie jak rybie, konopny, lniany, kokosowy, tłuszcze z awokado i tłustych ryb. 

Bibliografia

  1. Warburg O. 'The Prime Cause and Prevention of Cancer'. Lecture to Nobel Laureates, 1966
  2. Science, 1956; 123: 309–14
  3. NutrMetab [Lond], 2011; 8: 75
  4. Cancer Res, 1982; 42 [2 Suppl]: 756s–65s
  5. J Clin Invest, 1990; 86: 1503–10
  6. Cell, 2008; 134: 703–7
  7. Cancer Cell, 2008; 13: 385–93
  8. NutrMetab [Lond], 2010; 7: 7
  9. Cell, 2011; 144: 646–74; Eur J ClinNutr, 2013; 67: 789–96
  10. Cancer Res, 2011; 71:4484–93; J ExpMed; 2012;209:211–5
  11. Dev Med Child Neurol, 2006; 48: 978–81
  12. Eur J Clin Nutr, 2013; 67: 789–96
  13. https://goo.gl/oz29TB
  14. Curr Atheroscler Rep, 2003; 5:476–83
  15. J Gen Physiol, 1927; 8:519–30
  16. Seyfried TN. Cancer as a Metabolic Disease. On the Origin, Management, and Prevention of Cancer.Hoboken, NJ:John Wiley & Sons, 2012; J Clin Oncol, 2009; 27:1082–6
  17. BiochemJ, 2009; 418:29–37
  18. Clin Cancer Res, 2013; 19: 3905–13
  19. Nutrition, 2012; 28: 1028–35
  20. Oncologist, 2013; 18:1056
  21. PLoS One, 2013; 8: e65522
  22. https://goo.gl/oBtcCz
  23. https://goo.gl/MvNgu6
  24. Mar Drugs, 2015; 13: 2327–46
Wczytaj więcej
Cat icon
Znajdź terapeutę i uzyskaj pomoc
Zgodnie ze swoimi potrzebami medycyny holistycznej
Close icon
Nasze magazyny