Jesteś terapeutą?

Rośliny dobre dla wątroby

Które zioła ułatwią odtruwanie, regenerację oraz pracę tego organu?

Artykuł na: 29-37 minut zioła medycyna naturalna suplementy zdrowa żywność
Zdrowe zakupy

Wątroba zdrowego człowieka odżywiającego się prawidłowo i prowadzącego aktywny tryb życia nie powinna być suplementowana. Żyjemy jednak w zanieczyszczonym środowisku, konsumujemy żywność wysokoprzetworzoną z wszechobecnymi konserwantami i sztucznymi barwnikami, spożywamy ciężkostrawne potrawy i pijemy alkohol. To wszystko obciąża ten organ. Niekorzystny wpływ na wątrobę ma również zażywanie preparatów przeciwbólowych zawierających popularny paracetamol.

- To jedynie część powodów uzasadniających przyjmowanie ziół lub substancji z nich wyizolowanych chroniących i regenerujących wątrobę — mówi Katarzyna Karłowicz-Bodalska z Zakładu Farmacji Przemysłowej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. - Jednak trzeba to robić rozsądnie. Przede wszystkim istotne jest miejsce ich zakupu, gdyż wiąże się ono z jakością produktu, a w konsekwencji bezpieczeństwem stosowania i, zwłaszcza, skutecznością farmakologiczną.

Hipermarkety oferują zioła jako herbatki spożywcze, które nie są badane na zawartość substancji czynnych odpowiedzialnych za efekt terapeutyczny, w przeciwieństwie do produktów leczniczych nabywanych w aptekach gwarantujących powtarzalną zawartość ciał czynnych. W przypadku ziół jest to bardzo ważne, gdyż ilość związków aktywnych jest zmienna, zależna m.in. od warunków atmosferycznych, jakości gleby, zabiegów agrotechnicznych. Zdarzyło mi się analizować skład chemiczny np. koszyczków rumianku ze sklepu, które praktycznie nie zawierały chamazulenu, pozbawiając kupione zioło działania przeciwzapalnego i rozkurczającego — wspomina.

Dodatkowo powszechna w dzisiejszych czasach dieta bogata we fruktozę może mocno obciążać wątrobę. Na szczęście wiele produktów naturalnych wykazuje działanie regulacyjne w jej stłuszczeniu wywołanym fruktozą. Niektóre z nich regulują lipogenezę (czyli proces związany z odkładaniem tłuszczu), naprawiają mitochondria, a inne hamują szlaki zapalne i zmniejszają insulinooporność tkanek.

W obrocie farmaceutycznym znajdują się liczne specyfiki produkowane na bazie wyciągów roślinnych bądź wyizolowanych z nich substancji o działaniu ochronnym i regenerującym wątrobę. Do najpopularniejszych surowców należą m.in. liście karczocha zwyczajnego, nasiona ostropestu plamistego oraz owoce cytryńca chińskiego. Ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania potwierdziły liczne badania naukowe.

Ostropest plamisty (Silybummarianum Gaertner) ma właściwości odtruwające

Działanie lecznicze wykazują jego nasiona, które są najczęściej stosowanym na świecie surowcem odtruwającym wątrobę, a przy tym ułatwiającym jej regenerację. Warunkuje to kompleks flawonoidów nazywany sylimaryną. Mieszanina ta chroni komórki wątroby: hamuje przenikanie toksyn do ich wnętrza, zapobiega zwłóknieniu, utrudniając odkładanie kolagenu, wyłapuje wolne rodniki. Jej pozytywny wpływ na nasz organizm wciąż jest odkrywany i najnowsze badania wskazują, iż działa również przeciwnowotworowo wobec komórek raka okrężnicy, płuc, prostaty, sutka, szyjki macicy, a nawet skóry, chroniąc ją przed uszkodzeniami promieniami UV.

Nasiona ostropestu wchodzą w skład suplementów diety, natomiast sylimaryna w postaci tabletek jest produktem leczniczym. Według zaleceń WHO dzienna dawka sylimaryny nie powinna przekraczać 200-400 mg. Dietetycy zalecają dodawanie 12-15 g świeżo zmielonych nasion do potraw (np. musli, owsianki, sałatek), ale pomysłów na ich kulinarne wykorzystanie może być tyle, ile posiłków przygotowujemy1. Sylimaryna okazała się potencjalnym środkiem chroniącym wątrobę i była również skuteczna w zmniejszaniu lipogenezy wątrobowej de novo6.

Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) chroni przed marskością wątroby

Wspomaganie wątroby może mieć przyjemny słodko-kwaśny smak jego owoców. Od tysiącleci stosowane są one przez chińską medycynę ludową m.in. w leczeniu osłabienia fizycznego i zmęczenia psychicznego.

Aktualnie prowadzone badania naukowe potwierdzają właściwości cytryńca chroniące wątrobę przed marskością i zwłóknieniem. Wykazały też pozytywny wpływ na procesy regeneracyjne po zatruciu różnymi związkami chemicznymi oraz przebytych infekcjach wirusowych. Zespół badawczy z Wydziału Farmacji Chińskiego Uniwersytetu Hongkongu analizował wpływ ekstraktu z nasion cytryńca na poprawę metabolizmu wątroby szczurów w pierwszej fazie zatrucia tetrachloranem metanu - substancją powszechnie wykorzystywaną w naukowych laboratoriach do wywoływania uszkodzeń komórek, by później sprawdzać skuteczność leczniczą różnych ziół i preparatów. Wyniki potwierdziły, że ekstrakt poprawił metabolizm oksydacyjny zatrutej wątroby2.

Czarnuszka siewna (Nigella sativa) działa ochronnie na wątrobę

Jeszcze 50 lat temu była w Polsce tylko przyprawą do pieczywa. Dziś, obok czystka, stała się modnym ziołem i w jej przypadku ma to mocne naukowe podstawy. W ośrodkach badawczych całego świata potwierdzono jej właściwości bakterio-, grzybo-, a w niektórych przypadkach wirusobójcze. Pomocna jest także w leczeniu uszkodzeń płuc wywołanych zanieczyszczonym powietrzem, zapobiega astmie, działa przeciwbólowo, przeciwcukrzycowo, bywa też stosowana w terapiach atopowej skóry i trądziku. Czy osoby zażywające czarnuszkę otrzymają w tym cudownym pakiecie również i ochronę wątroby?

Taką nadzieję dają eksperymenty wykonywane m.in. przez tureckich naukowców, którzy sprawdzali, czy silne antyoksydanty: witaminy C i E, selen oraz czarnuszka zapobiegną włóknieniu i marskości wątroby u królików. Dowiodły one, że czarnuszka jest bardziej skuteczna niż pozostałe substancje. Z kolei w Egipcie na Uniwersytecie Assiut badano wpływ jej nasion na ochronę organu zatruwanego ołowiem. Okazało się, iż zwierzęta na diecie z ich dodatkiem miały mniej uszkodzoną wątrobę i lepsze wyniki biochemiczne i histopatologiczne niż grupa kontrolna niewspomagana nasionami czarnuszki3. Zawarty w jej nasionach tymochinon, łagodzi indukowany dietą wysokofruktozową spadek dysmutazy ponadtlenkowej11.

Czarnuszka

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) na kamienie żółciowe

Na karczocha uwagę naukowców zwróciła medycyna ludowa od wieków stosująca jego liście do ochrony wątroby. A setki eksperymentów potwierdziły, że miała rację. Karczoch mobilizuje wątrobę do produkcji zwiększonej ilości żółci, przyspiesza jej przepływ, co ma ogromne znaczenie dla ochrony przed powstawaniem kamieni żółciowych. Zażywanie karczochów daje dodatkowe korzyści w postaci obniżenia poziomu cholesterolu oraz w walce z nadwagą.

Gdy poskarżymy się na kłopoty trawienne, będąc na Dominikanie, z pewnością otrzymamy tabletki z karczochem. W Meksyku oprócz wątroby leczą nim zapalenie pęcherza i nadciśnienie, natomiast w Brazylii jest panaceum na niemal wszystkie choroby.

Zalecane dzienne dawkowanie: 6 g suszonych rozdrobnionych liści.

Rzodkiew czarna (Raphanus dativus) na zapalenie wątroby

To wyjątkowe warzywo ma silne właściwości żółciotwórcze. Od wieków jest również pomocne w jej zastojach, bywa też stosowane w stanach zapalnych wątroby, kamicy żółciowej oraz kłopotach z woreczkiem żółciowym.

Badania nad leczniczym wykorzystaniem rzodkwi czarnej cały czas trwają, np. niedawno uczeni z węgierskiego Narodowego Instytutu Bezpieczeństwa Żywności i Żywienia dowiedli, iż szczury karmione dietą obfitującą w tłuszcze, którym jednocześnie podawano sok z czarnej rzodkwi, miały wątroby w zdecydowanie lepszym stanie niż zwierzęta pozbawione soku. Amerykanie natomiast stwierdzili, iż wodne ekstrakty tego warzywa indukują enzymy detoksykacyjne w linii komórkowej ludzkiego wątrobiaka4. Słowem: czarną rzodkiew trzeba często zapraszać na talerz.

Symplocos cochinchinensis chroni wątrobę przed stłuszczeniem

Ekstrakt etanolowy z tego indyjskiego zioła zmniejsza lipogenezę i zwiększa wrażliwość na insulinę. Hinduscy uczeni potwierdzili jego skuteczność w modelu szczurzym karmionym dietą o wysokiej zawartości fruktozy i tłuszczów nasyconych5.

Ostryż długi łagodzi insulinooporność

Kurkumina wyizolowana z ostryżu długiego (kurkumy) może zapobiegać hiperlipidemii wywołanej wysoką zawartością fruktozy oraz stłuszczeniu wątroby. Podawanie kurkuminy nie tylko wyraźnie obniżyło zawartość trójglicerydów, ale także zahamowało ekspresję enzymów lipogennych. Ponadto związek ten łagodzi insulinooporność poprzez działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające7. Kurkuma

Hunteria umbellata chroni wątrobę przy diecie bogatej we fruktozę

Wodny wyciąg z nasion tej rośliny znacząco łagodzi zmiany poziomu glukozy we krwi, insuliny, leptyny, cholesterolu i trójglicerydów u szczurów z zespołem metabolicznym wywołanym dietą o wysokiej zawartości fruktozy.Ponadto ekstrakt zwiększa aktywność dysmutazy ponadtlenkowej, katalazy, peroksydazy glutationowej, reduktazy glutationowej, dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej i poziomu glutationu, dzięki czemu zmniejsza stres oksydacyjny8.

Głóg ma działanie antyoksydacyjne

Chińczycy potwierdzili, że bogate w polifenole ekstrakty ze skórek i miąższu jego owoców łagodzą stres oksydacyjny wątroby wywołany dietą wysokofruktozową u myszy. Podawanie ekstraktów podniosło aktywność enzymów antyoksydacyjnych9.

Herbata chińska wspomaga metabolizm tłuszczy

Działa podobnie jak głóg, a przy tym jest korzystna dla utrzymania homeostazy lipidów. Podanie jej chomikom karmionym dietą wzbogacaną fruktozą zmniejszyło u nich insulinooporność10.

Winogrona przeciwdziałają insulinooporności

Wytłoki winogronowe zawierają stosunkowo duże ilości polifenoli i błonnika pokarmowego. W Argentynie dowiedziono, że ekstrakt z nich (jak i one same) mogą spowodować przywrócenie kaskady sygnalizacji insuliny w tkance wątroby12.

Ashwagandha ma działanie przeciwzapalne

Irańscy uczeni potwierdzili, że ekstrakty z jej korzenia mają działanie przeciwzapalne, przeciwnowotworowe, przeciwutleniające, immunomodulujące i przeciwstresowe. Najnowsze badanie sugeruje, że ashwagandha normalizuje hiperglikemię wywołaną fruktozą u szczurów poprzez zmniejszenie wzrostu stężenia glukozy i insuliny, łagodząc w ten sposób stan zapalny i poprawiając wrażliwość na insulinę13.

Zmielony korzeń Ashwagandhy

Hakorośl rozesłana (Harpagophytum procumbens) poprawia trawienie

Wyciągi z korzenia czarciego pazura wywierają działanie silnie przeciwzapalne16, przeciwbólowe, pobudzające wydzielanie soków trawiennych, poprawiające trawienie, przeciwartretyczne, żółciotwórcze i żółciopędne.

Ziele dziurawca (Herba hyperici) na WZW C

Ze względu na dużą zawartość hiperycyny zlecane jest w terapii wirusowego zapalenia wątroby typu C. Jak się jednak okazuje, dobrze radzi sobie również z kamicą żółciową oraz pobudzaniem regeneracji wątroby. Jak podkreślają zielarze wyciąg olejowy ze świeżych lub suszonych kwiatów dziurawca na oliwie łączy w sobie właściwości żółciotwórcze i żółciopędne obu składników, co przynosi widoczne rezultaty terapeutyczne17.

Brzoza (Betula) chroni wątrobę

Badania fitochemiczne doprowadziły do wyizolowania triterpenoidów, diaryloheptanoidów, fenylobutanoidów, lignanów, fenoli i flawonoidów, które wykazują szerokie spektrum działania farmakologicznego in vitro i in vivo. Okazuje się, że kora drzewa ma działanie m.in. przeciwzapalne przeciwwirusowe, przeciwutleniające i hepatoprotekcyjne22. Może zatem warto pić sok z brzozy?

Liściokwiat gorzki (Phyllanthus amarus) pomaga przy zapaleniu wątroby typu B

Ta tropikalna roślina od wieków wykorzystywana jest w tradycyjnej medycynie różnych kultur, w tym plemion amazońskich, do leczenia kamieni żółciowych i nerkowych. Jako że zawiera ona filantyny, hipofilantyny i kilka polifenoli, które mają naukowo potwierdzone działanie zakłócające namnażanie wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV), Cochrane Collaboration – niezależna międzynarodowa organizacja typu non-profit – dokonała przeglądu 16 badań z udziałem 1 326 pacjentów, dotyczących liściokwiatu. Okazało się, że łączony z lekami przeciw WZW B wzmacniał ich terapeutyczną moc19.

Malezyjskich uczonych zainteresował wpływ rośliny na… kaca. Uczestnikom imprezy przez 10 dni podawano 750 mg standaryzowanego etanolowego ekstraktu z rośliny. Po 12 godz. od zatrucia, u osób, którym go podano, preparat usuwał alkohol z krwi, podczas gdy grupa placebo po 10 godz. nadal miała 0,05% oraz wyższe poziomy nudności, bólu głowy, jadłowstrętu, drżenia, biegunki i zawrotów głowy. Badacze zauważyli również, że wyciąg z liściokwiatu poprawił czynności wątroby po zatruciu i zmniejszył stan zapalny organu20.

Burak zwyczajny (Beta vulgaris) oczyszcza wątrobę

To dobre źródło glutationu – najpotężniejszego i najskuteczniej oczyszczającego przeciwutleniacza w organizmie – oraz betaniny, która wspomaga wątrobę w pozbywaniu się toksyn. Nic więc dziwnego, że sok z tego warzywa nazywany jest tonikiem oczyszczającym wątrobę. Węgierscy uczeni empirycznie stwierdzili, że dieta bogata w buraki znacząco podniosła poziom enzymatycznych przeciwutleniaczy wątroby (peroksydazy glutationowej i dysmutazy ponadtlenkowej). Oznacza to, że leczenie miało pozytywny wpływ na stan redoks organu23.

Kawa arabska (Coffea arabica) jest bogata w antyoksydanty

Napar z jej ziaren jest najpopularniejszym napojem na świecie i… bogatym źródłem antyoksydantów w diecie. Kilka epidemiologicznych badań wykazało, że picie go wiąże się z lepszymi wynikami badań czynności wątroby w surowicy oraz ze zmniejszonym ryzykiem marskości i raka wątrobowokomórkowego. Kawa działa bowiem przeciwwłóknieniowo, przeciwnowotworowo i przeciwutleniająco. Zarówno szkockie, jak i hinduskie badania potwierdzają, że picie powyżej 2 filiżanek małej czarnej dziennie chroni przed rozwojem prawie wszystkich postaci chorób wątroby28.

Ziarna kawy wysypujące się z filiżanki

Lukrecja (Glycyrrhiza glabra) ma działanie przeciwwirusowe

Przed pojawieniem się silnych środków wirusostatycznych, preparat dożylny zawierający główną substancję czynną rośliny – glicyryzynę oraz cysteinę i glicynę był uznanym sposobem leczenia przewlekłego zapalenia wątroby w Japonii. W modelach eksperymentalnych glicyryzyna łagodzi toksyczne uszkodzenie wątroby, prawdopodobnie dzięki właściwościom przeciwutleniającym26. Akademicy wielokrotnie testowali jej działanie w różnych przewlekłych chorobach wątroby.

Obecnie wiadomo, że poprawia poziom enzymów wątrobowych w surowicy, podczas gdy nie wpływa na markery wirusowe. Jednak dane retrospektywne wskazują na znaczne zmniejszenie ryzyka rozwoju raka wątrobowokomórkowego u pacjentów z wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV)27. Warto jednak pamiętać, że terapia może mieć skutki uboczne. Należą do nich hipokaliemia, zatrzymanie sodu, pogorszenie wodobrzusza i nadciśnienie.

Języcznik zwyczajny (Asplenium skolopendrium) - lekarstwo na wątrobę

Św. Hildegarda polecała go jako lekarstwo na wątrobę. Zagotuj w winie, dodaj czysty miód i ponownie zagotuj. Do uprzednio przyrządzonego wina dodaj pieprz długi i 2 razy tyle sproszkowanego cynamonu, po czym znów doprowadź do wrzenia, przecedź przez ściereczkę i przyrządź czysty napój.

Często pij go po jedzeniu i na czczo. Na początku po jednym kieliszku likierowym tylko po jedzeniu. Gdy przyzwyczaisz się do smaku, możesz zażywać taki kieliszek przed i po posiłku przez 4-6 tygodni25.

Konopie siewne (Cannabis sativa) na encefalopatię wątrobową

Encefalopatia wątrobowa jest zaburzeniem neuropsychiatrycznym o złożonej patogenezie wywołanym ostrą lub przewlekłą niewydolnością wątroby. Uczeni z Grecji i Izraela zbadali działanie niepsychoaktywnego składnika rośliny – kannabidiolu (CBD) na funkcje mózgu i wątroby w tej przypadłości związanej w tym konkretnym przypadku z piorunującą niewydolnością wątroby wywołaną u myszy przez tioacetamid. Okazało się, że znane ze swoich właściwości przeciwzapalnych CBD sprawił, że wątroba podjęła pracę. Co więcej, kannabidiol przywrócił poważnie upośledzone funkcje neurologiczne i poznawcze u gryzoni30.

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) na zatrucia

Płatki kwiatu są najsilniejszym antidotum stosowanym w zatruciach. Najlepiej zagotować je w winie (3 łyżki surowca gotuj przez 3 min w litrze ekologicznego wina) i zamacerować. Pij 3 razy dziennie po kieliszku likierowym przed jedzeniem.

Wyciąg z kwiatów nagietka oceniano pod kątem jego działania ochronnego przed ostrą hepatotoksycznością wywołaną przez CCI4. Stwierdzono, że aktywność markerów uszkodzenia wątroby surowicy, takich jak transaminaza glutaminianowo-pirogronianowa (SGPT), transaminaza glutaminianowo-szczawiooctanowa (SGOT) i fosfataza alkaliczna (ALP), została znacznie zmniejszona dzięki uprzedniemu podawaniu ekstraktu kwiatowego w dawkach 100 i 250 mg/kg masy ciała. Potwierdzono również, że peroksydacja lipidów w wątrobie, marker uszkodzenia błony, oraz całkowita zawartość bilirubiny w surowicy były na istotnie niskim poziomie w grupie, której podawano preparat, co wskazuje na jego ochronną rolę29.

Spatholobus suberectus i spółka - chińskie leki dobre dla wątroby

Większość tradycyjnych chińskich leków to mieszanki różnych ziół, z których jedno lub dwa grają wiodącą rolę. Taki surowiec nazywany jest "zielem królewskim", pozostałe zostają do niego dobrane ze względu na to, że działają z nim synergicznie. Lekarze z Beijing Friendship Hospital w Chinach przeprowadzili randomizowane badania z grupą kontrolną nad wpływem związku 861 (będącego kombinacją 10 ziół) na pacjentów z WZW typu B. Mieszanka zawiera m.in. szałwię (Salvia miltiorrhiza), traganek (Astragalus membranaceus) i jako ziele królewskie Spatholobus suberectus. Chorym przez 24 tygodnie podawano preparat. W grupie leczonej obniżył on poziom enzymów wątrobowych oraz – co potwierdzono w badaniu histologicznym – zmniejszał zwłóknienie organu31.

Jabłka, mandarynki i grejpfruty chronią przed uszkodzeniem wątroby

Warto jeść owoce! Badanie na zwierzętach potwierdziło, że dieta z suszonych jabłek i mandarynek chroni przed uszkodzeniem wątroby wywołanym przez tamoksyfen u szczurów32. Z kolei grejpfruty zawierają naryngeninę i narynginę – przeciwutleniacze, które – jak wykazał pewien eksperyment na zwierzętach – chronią komórki wątroby, a nawet mogą zmniejszyć rozwój jej zwłóknienia.

Badanie przeprowadzone na myszach pokazało, że naryngenina zmniejsza ilość tłuszczu w wątrobie, a także zwiększa ilość enzymów niezbędnych do jego spalania. Natomiast naryngina poprawia zdolność metabolizowania alkoholu, a więc przeciwdziała negatywnym skutkom spożywania wysokoprocentowych trunków. Ponadto w kilku badaniach in vitro i in vivo wykazano hamujący wpływ soku grejpfrutowego na metabolizm ksenobiotyków katalizowanych przez wątrobowe enzymy oksydacyjne33.

Jabłko

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) wspomaga wątrobę

W medycynie ludowej Rosji, Chin i Indii od wieków stosowany jest w leczeniu przewlekłych chorób wątroby. Słuszność tego postępowania znajduje odzwierciedlenie w wynikach badań naukowych. Dowiedziono już właściwości hepatoprotekcyjnych, antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych rośliny. Choć zielarze wskazują, że mniszek w całości jest zdrowy, to jednak, by wspomóc wątrobę, najlepiej wykorzystać lecznicze właściwości jego korzenia24.

Jeżeli chcesz zachować zdrową wątrobę, a wraz z nią odporność i ogólny dobry stan zdrowia, prócz ograniczenia podaży cukru (a zwłaszcza syropu glukozowo-fruktozowego) rozważ porzucenie kanapowego stylu życia oraz wprowadzenie kilku zdrowych nawyków. Przykładowo zamiast słodkiego napoju wypij zieloną herbatę lub napar z owoców głogu, ogranicz spożycie alkoholu, doprawiaj potrawy czarnuszką lub kurkumą, mielony ostropest dodawaj do mąki, sosów, zup i jogurtów. Wybieraj chude mięsa, mniej smaż i naucz się przygotowywać curry. W razie potrzeby sięgaj po suplementy wspierające pracę wątroby. Pamiętaj, że warto dbać o nią nie tylko od święta.

Bibliografia

  1. Karłowicz-Bodalska K., Bodalski T.: Znaczenie surowców roślinnych w leczeniu wątroby, (2007) Postępy Fitoterapii;
  2. Zhu M., Yeung R. Y., Lin K. F., Li R. C.: Improvement od phase I drug metabolism with Schisandra chinensis against CCl4 hepatotoxicity in a rat model (2000). Planta Medica; Sung M., Park S.S., Kim, S-S, Han, C-K, Hur, J-M.: Antioxidant activity and hepatoprotective effect of Schizandra chinensis Baill. Extracts containing active components in alcohol-induced HepG2 cells (2014), Food Science and Biotechnology;
  3. Farrag AR, Mahdy KA, Abdel Rahman GH, Osfor MM: Protective effect of Nigella sativa seeds against lead-induced hepatorenal damage in male rats. (2007), Pakistan Journal of Biological Sciences;
  4. Hanlon PR., Webber DM., Barnes DM.: Aqueous extract from Spanish black radish (Raphanussativus L. Var. niger) induces detoxification enzymes in the HepG2 human hepatoma cell line. (2007), Journal of Agricultural and Food Chemistry.
  5. J Ethnopharmacol. 2016 Dec 4; 193:500-509
  6. Eur J Pharmacol. 2014 Mar 15; 727:15-28
  7. Pharm Biol. 2016 Dec; 54(12):2857-2863; Chem Biol Interact. 2016 Jan 25; 244:187-94
  8. J Ethnopharmacol. 2017 Feb 23; 198():184-193
  9. Chem Biol Interact. 2016 Sep 25;257:132-40
  10. J Ethnopharmacol. 2006 Mar 8; 104(1-2):24-31
  11. Eur. J. Nutr. 2015;54:1117-1127
  12. Food Funct. 2016;7:1544-1553
  13. Rep Biochem Mol Biol. 2015 Apr; 3(2):62-7
  14. Gastroenterology 2015;149:1471-1482
  15. http://espz.pl/materialy/hepar.pdf
  16. IJPT 4:54-63, 2005
  17. Phytomedicine vol 46, 15 July 2018, 193-198
  18. Postępy fitoterapii 2004, nr 4, s. 189-190
  19. Cochrane Database Syst Rev 2011;4:CD008960
  20. Pharmaceutical Biology, 57:1, 145-153
  21. Phytother Res. 2018 Jul;32(7):1382-1387
  22. J Ethnopharmacol. 2015 Jan 15; 159: 62-83
  23. Nutrition. 2007 Feb;23(2):172-8
  24. Journal of Applied Pharmaceutical Science. 6. 202-205. 10.7324/JAPS.2016.60429
  25. Dr Wighard Srehlow „Zdrowie z mądrości natury – Przewodnik po medycynie św. Hildegardy z Bingen”
  26. Biomed Res Int 2014;2014:872139.
  27. Dig Liv Dis 2007;39:293-304
  28. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2010 Nov;22(11):1277-83; J Clin Exp Hepatol. 2016;6:40-46
  29. Indian J Exp Biol. 2009 Mar;47(3):163-8
  30. Br J Pharmacol. 2011 Apr; 162(7): 1650-1658
  31. Zhonghua Gan Zang Bing Za Zhi 2004;12:467-470
  32. Int J Food Sci Nutr. 2013;64:815-821
  33. Exp Toxicol Pathol. 1999 Jul;51(4-5):304-8
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT