Jesteś terapeutą?

Fitoterapia w leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia

Istnieje coraz więcej dowodów na to, że szeroko pojęta fitoterapia jest odpowiednią strategią pomocy cierpiącym na przewlekłe zmęczenie.

Artykuł na: 23-28 minut medycyna naturalna zioła
Zdrowe zakupy

Szacuje się, że ta wyniszczająca choroba, która pogarsza jakość życia fizycznego, społecznego i zawodowego, występuje u ok. 10% ogólnej populacji. Niewyjaśnione medycznie chroniczne zmęczenie częściej też odnotowywane jest w krajach rozwiniętych niż w krajach rozwijających się1.

Chroniczne zmęczenie - metody leczenia

Mechanizm leżący u podstaw zespołu chronicznego zmęczenia (CFS) pozostaje niejasny. Jedni eksperci są zdania, że u jego podłoża leży silne stłumienie czynności układu odpornościowego2 inni, jak dr Raymond N. Perrin – podejrzewają, że ma on związek z zaburzeniami działania układu przywspółczulnego, kolejni naukowcy sugerują, że wiąże się on z nieprawidłowościami w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN)3, zmienionymi układami neuroprzekaźników serotoninergicznych i muskarynowych4 oraz zaburzeniami na osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA)5. Podążając tymi tropami, badano leki przeciwdepresyjne, immunomodulujące i kortykosteroidy jako środki terapeutyczne, ale nie zaobserwowano wyraźnych efektów żadnego z protokołów farmakologicznych6.

Medycyna akademicka oferuje chorym pewne metody zaradcze (np. terapie poznawczo-behawioralne i ćwiczenia fizyczne), jednak jak dotąd nie opracowała skutecznego leczenia tej przypadłości. Co więcej, w USA i Wielkiej Brytanii z powodu poważnej krytyki zarówno ze strony naukowców, jak i pacjentów porzucono lub zmieniono poprzednie zalecenia dotyczące tych terapii, które opierały się na dużym badaniu klinicznym zatytułowanym: "Terapia stymulacji, stopniowanej aktywności i poznawczo-behawioralna; randomizowana ocena"7.

W tej sytuacji podjęto jeszcze próby leczenia CFS lekami uspokajającymi, zwiotczającymi mięśnie, przeciwpadaczkowymi oraz niesteroidowymi środkami przeciwzapalnymi. Jednak np. rytuksymab, nie dał lepszych efektów terapeutycznych od placebo.

Alternatywne metody leczenia zespołu przewlekłego zmęczenia

Skoro więc farmakologia jest nieefektywna (a przy tym obarczona wysoką częstością występowania działań niepożądanych), pacjenci coraz chętniej zwracają się w stronę medycyny komplementarnej i alternatywnej8. To zaś zwróciło uwagę badaczy na wykorzystywane przez nią środki terapeutyczne.

Jak się okazuje, starożytne systemy medyczne wypracowały swoje własne procedury leczenia przewlekłego zmęczenia, a zdesperowani naukowcy, coraz częściej próbują tradycyjnego spojrzenia na CFS. To zaś prowadzi ich do eksplorowania dotychczas zaniedbywanej przez główny nurt szeroko rozumianej fitoterapii.

Jak dowodzą uczeni z Południowej Korei, istnieje coraz więcej dowodów na to, że leki ziołowe są odpowiednią strategią w przypadku zaburzeń przewlekłego zmęczenia. Wiele ostatnich badań wykazało, że zioła lecznicze i fitochemikalia mogą służyć jako realne źródło korzyści w leczeniu niewyjaśnionego medycznie chronicznego zmęczenia9.

Medycyna perska a chroniczne zmęczenie

Tradycyjna medycyna perska – której podwaliny stworzył żyjący na przełomie X i XI w. lekarz i filozof Ibn-e Sina (nazywany Awicenną) – zakłada, że zdrowie i nieporządek zależą głównie od stanu składu biochemicznego. Ibn-e Sina uważał, że funkcje organizmu są realizowane głównie przez składniki biochemiczne, tradycyjnie nazywane akhlat, czyli humorami. Dzielił je na 4 grupy – krew lub sangwinę, flegmę, żółć żółtą oraz żółć czarną. 6 niezbędnych spraw – do których zaliczał klimat, odżywianie, sen, ćwiczenia fizyczne, usuwanie odpadów oraz stan psychiczny – było odpowiedzialnych za ochronę zdrowia lub rozwój zaburzeń. Zgodnie z tym punktem widzenia E’aya oznaczające zmęczenie, było obserwowane przy dominacji wilgoci i flegmy.

Cistanche umożliwia wytwarzanie wystarczającej ilości energii, aby utrzymać aktywność fizyczną i umysłową

Awicenna rozróżniał E’aya Varami, co oznacza zmęczenie związane z zapaleniem, E’aya Tamaddodi – związane z napięciem, oraz suche zmęczenie (E’aya Ghashafi).

Zakładał, że leczenie zmęczenia powinno być dostosowane do typu człowieka, np. jeśli niedojrzała materia (nadmierna nieprawidłowa flegma) znajduje się w tkankach mięśniowych zmęczonej osoby, zalecał masaż z "narastającym ciepłem" oraz olejki z kopru (Anethum graveolens) i rumianku (Matricaria chamomilla).

Uczeni z Iranu przyjrzeli się podejściu oraz recepturom słynnego lekarza i z zauważyli, że promują one wielopłaszczyznowe podejście do problemu: zmianę stylu życia (w tym korektę diety i dostosowanie snu), dobór właściwej aktywności fizycznej, relaksację psychiczną i emocjonalną, masaże oraz naturalne wydalanie produktów przemiany materii8.

W dodatku ostatnie prace naukowe potwierdzają właściwości przeciwzapalne oraz przeciwbólowe zalecanych przez Awicennę rumianku i kopru. To pierwsze zioło ma działanie przeciwzapalne – ingerując w szlak cyklooksygenazy10. Ponadto w kilku badaniach wykazano, że łagodzi ból stawów w zespole cieśni nadgarstka i chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego9. Natomiast analiza fitochemiczna wodnego ekstraktu z kopru wykazała obecność polifenoli, flawonoidów i garbników11. Naukowcy potwierdzili także jego znaczące działanie przeciwdepresyjne i przeciwbólowe u szczurów w porównaniu do leków (sertraliny i tramadolu) i to bez żadnych działań niepożądanych12.

Medycyna chińska a przewlekłe zmęczenie

Zgodnie z teorią tradycyjnej medycyny chińskiej (TCM) yang i qi są siłą napędową aktywności biologicznej w ludzkim ciele, a kliniczne objawy ich niedoboru przypominają objawy zespołu przewlekłego zmęczenia w medycynie zachodniej (które jest patologicznie związany z dysfunkcją mitochondriów). Dlatego badacze z Hongkongu postanowili połączyć siły TMC z medycyną konwencjonalną i spojrzeć na yang i qi w kontekście funkcji komórek stymulowanej przez mitochondria. Organelle te odgrywają kluczową rolę w metabolizmie energetycznym. W tym celu akademicy przyjrzeli się środkom terapeutycznym stosowanym przez tradycyjną medycynę chińską i zadali sobie pytanie: czy zioła wzmacniające yang i qi, takie jak np. cytryniec chiński i Cistanche, mogą poprawić wydajność naszych maleńkich elektrowni?

Ekstrakty z korzeni szałwii i traganka w badaniach przedklinicznych wykazywały działanie przeciwzmęczeniowe i zapobiegały uszkodzeniom OUN poprzez silne działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające oraz modulujące oś HPA

Zioło Cistanche uznawane jest za "ożywiające yang". Naukowcy w toku badań potwierdzili, że poprawia oddychanie mitochondrialne13, indukuje wzrost odpowiedzi tych organelli na zapotrzebowanie energetyczne komórki14 oraz zwiększa ich liczbę w organizmie. Dzięki temu umożliwia wytwarzanie wystarczającej ilości energii, aby utrzymać aktywność fizyczną i umysłową, a tym samym poprawić stan pacjentów z CFS.

Z kolei owoc cytryńca chińskiego (Schisandra chinensis) wzmacnia qi. Ma 5 smaków (słodki, kwaśny, gorzki, cierpki i słony), które zgodnie z teorią 5 elementów w TCM odpowiadają 5 narządom trzewnym (odpowiednio: śledzionie, wątrobie, sercu, płucom i nerkom)15. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat szeroko zakrojone badania koncentrowały się na ocenie aktywności farmakologicznej cytryńca chińskiego, a zwłaszcza jego składników lignanowych i polisacharydowych. Stwierdzono, że lignany wywierają działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne16, a polisacharydy immunomodulujące na makrofagi otrzewnowe i limfocyty u myszy17. Ogromna liczba dowodów eksperymentalnych wykazała, że zawarty w owocu schisandrin B może wzmacniać mitochondrialny status antyoksydacyjny glutationu, a tym samym chronić przed uszkodzeniem wywołanym przez utlenianie zarówno w warunkach eksperymentalnych in vitro, jak i in vivo18.

Odkrycia te sugerują, że pobudzające qi działanie cytryńca chińskiego może wywrzeć korzystny wpływ na osoby cierpiące z powodu chronicznego zmęczenia.

Szałwia i traganek w medycynie chińskiej

Według tradycyjnej medycyny chińskiej inne reprezentatywne zioła zapewniające wsparcie dla 2 podstawowych składników ludzkiego organizmu – qi i krwi – to szałwia czerwona (Salvia miltiorrhiza) i traganek (Astragalus).

Qi oznacza krążącą energię życiową stojącą za każdą czynnością i procesami, w tym metabolizmem i wzrostem ludzkiego organizmu, a krew jest niezbędną substancją odpowiedzialną za odżywienie ciała. Niedobór obu wiąże się ze zmęczeniem fizycznym i psychicznym19.

W odległym Daejeon w Korei Południowej testowano jak mieszanina 1:1 30% etanolowych ekstraktów z korzeni szałwii i traganka – nazwana mielofil – sprawdzi się w leczeniu CFS.

W badaniach przedklinicznych mielofil wykazywał działanie przeciwzmęczeniowe i zapobiegał uszkodzeniom OUN poprzez silne działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające oraz modulujące oś HPA20. Efekt ten wykazano również w badaniu klinicznym pacjentów z idiopatycznym chronicznym zmęczeniem21.

Zachęceni tymi wynikami uczeni przeprowadzili randomizowane kontrolowane badanie kliniczne mielofilu u 98 pacjentów z CFS i ocenili jego skuteczność oraz bezpieczeństwo. Przez 12 tygodni chorym podawali doustnie 2 g mieszanki ekstraktów dziennie lub placebo. Wyniki badania potwierdziły, że u osób z ciężkim przebiegiem choroby, które przyjmowały mielofil, nastąpiła statystycznie istotna poprawa objawów zmęczenia w porównaniu do placebo9.

Żeń-szeń w terapii zmęczenia

Panax ginseng to ważny lek ziołowy, który od tysięcy lat jest stosowany w celu poprawy qi. Dlatego Chińczycy pokusili się o przeprowadzenie systematycznego przeglądu zarówno randomizowanych badań klinicznych, jak i przedklinicznych testów na zwierzętach, aby ocenić jego skuteczność w leczeniu CFS.

Metaanaliza wykazała, że wyciąg z rośliny przeciwdziałał stresowi oksydacyjnemu, regulując metabolizm węglowodanów, opóźniając gromadzenie metabolitów, promując funkcje mitochondrialne oraz działając neuroprotekcyjnie poprzez normowanie zaburzeń neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym.

Podsumowując swoją pracę naukowcy z Wenzhou, uznali, że "żeń-szeń koreański może być zalecany do rutynowego stosowania w przypadku zmęczenia"22.

Podejście ajurwedyjskie do leczenia chronicznego zmęczenia

W indyjskiej medycynie tradycyjnej mumio (shilajit) od wieków używane było jako środek odmładzający. Ta złożona substancja mineralna zawiera 38 pierwiastków chemicznych, 40 makroi mikroelementów, 10 różnych tlenków metali oraz kilkanaście aminokwasów. Nic więc dziwnego, że przy takim bogactwie składników odżywczych potęguje procesy regeneracyjne w różnych tkankach i działa wzmacniająco na cały organizm.

Z tego względu uczeni z Institute of Technology w Varanasi, postanowili sprawdzić potencjał terapeutyczny shilajit w leczeniu przewlekłego zmęczenia. W tym celu przeprowadzili eksperyment na szczurach z CFS, u których choroba manifestuje się wzrostem okresu bezruchu i spadkiem zachowań wspinaczkowych, a także osłabieniem lęku. Podawane gryzoniom przez 21 dni mumio odwróciło wywołany przez CFS spadek poziomu kortykosteronu w osoczu i utratę masy nadnerczy, co wskazuje na modulację osi HPA (podwzgórze-przysadka-nadnercza). Zapobiegało też dysfunkcji mitochondriów i cofnęło mitochondrialny stres oksydacyjny. To wszystko zaś doprowadziło do ustąpienia u zwierząt behawioralnych objawów przewlekłego zmęczenia23.

Roślinna pomoc przy przewlekłym zmęczeniu

Pomocne w łagodzeniu CFS mogą też okazać się mieszanki roślinne, zawierające tatarak zwyczajny (dodaje witalności), działający antyoksydacyjnie rozmaryn lekarski i opuncję figową, która skrywa w swoim wnętrzu m.in. magnez. Pierwiastek ten przyczynia się do eliminowania uczucia zmęczenia i znużenia oraz wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Symptomy chronicznego zmęczenia przypominają objawy niedoboru magnezu we krwi i rzeczywiście u niektórych osób z CFS odnotowano jego deficyt24.

W kilku przeprowadzonych na niewielką skalę badaniach wykazano, że gdy suplementowały ten pierwiastek doustnie lub w postaci zastrzyków, objawy choroby uległy złagodzeniu25.

Inne alternatywne metody leczenia chronicznego zmęczenia

Ziołolecznictwo to zaledwie jedna z wielu metod terapeutycznych, jakimi w leczeniu przewlekłego zmęczenia dysponuje medycyna alternatywna.

Przegląd systematyczny 26 randomizowanych badań kontrolowanych placebo, w których wzięło udział 3 273 osób, wykazał pozytywne efekty qigong, masaży i tuiny w łagodzeniu CFS26.

Tradycyjne systemy medyczne przez tysiące lat zgromadziły pokaźną wiedzę opartą na doświadczeniu i mądrości ludowej. Medycyna akademicka może czerpać od swej starszej siostry, udoskonalając sposoby leczenia przewlekłego zmęczenia i innych chorób. Jednak, aby zdało to egzamin, powinna przyswoić 2 lekcje.

Po pierwsze traktować człowieka jako system naczyń połączonych, niejednokrotnie wielopłaszczyznowo i w wielu sferach (np. psyche i soma). W przypadku tak złożonych schorzeń, jak CFS jedynie holistyczne podejście do problemu pozwoli opracować skuteczne leczenie. Po drugie, zrozumieć, że pacjent odgrywa ważniejszą rolę niż choroba. Medycyna spersonalizowana daje lepsze efekty, bowiem protokół leczenia jest "uszyty na miarę".

Wsparcie mitochondriów dla osób cierpiących na zespół chronicznego zmęczenia

Uważa się, że stres oksydacyjny odgrywa ważną rolę w chronicznym zmęczeniu, dlatego możesz spróbować przyjmować antyoksydanty, takie jak selen, glutation, N-acetylocysteina, kwas alfa-liponowy, koenzym Q10 i oligomery proantocyjanidynowe OPC), jak również witaminy C i E. Wszystkie te związki uważane są za pomocne27.

Co więcej, jak dowodzą kanadyjscy uczeni, suplementacja glutationu może być istotna z jeszcze innego powodu – otóż do sprawnego działania potrzebują go limfocyty oraz mięśnie. Gdy mamy go za mało w organizmie, zaczynają o niego rywalizować układ immunologiczny i ruchowy. Rzecz jasna odporność ma priorytet z punktu widzenia naszego przetrwania żywiciela, pozbawia zatem mięśnie szkieletowe glutationu, upośledzając utrzymanie normalnego metabolizmu tlenowego, co prowadzi do… zmęczenia i bólu mięśni28.

Dobrze jest też sięgnąć po niacynę (witamina B3), która współdziała w syntezie i rozkładzie węglowodanów, kwasów tłuszczowych i aminokwasów, w przemianach metabolicznych mających na celu uwalnianie energii oraz hamuje toksyczne działanie związków chemicznych i leków. Jedna z jej pochodnych – dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy (NADH), bierze udział w wytwarzaniu w mitochondriach adenozynotrifosforanu (ATP), źródła energii dla ciała, dlatego suplementacja nim może okazać się pomocna – tak jak w przypadku niemal 30% pacjentów, którzy wzięli udział w jednym z badań29.

Kolejna – NAD+ stymuluje biogenezę mitochondriów, zwiększając ich gęstość i poprawiając tym samym gospodarkę energetyczną w neuronach. Ponadto pozwala opóźnić odczuwanie zmęczenia wywołanego intensywnym treningiem, reguluje rytm dobowy i wygasza stany zapalne w układzie nerwowym!

Bibliografia
  1. Br. J. Psychiatry J. Ment. Sci. 182, 205-9
  2. Exerc. Immunol. Rev. 20, 94-116
  3. J. Investig. Med. 65, 974-83. doi: 10.1136/jim-2016-000390
  4. PLoS One 7, e51515. doi: 10.1371/journal.pone.0051515
  5. Nat. Rev. Endocrinol. 8, 22-32. doi: 10.1038/nrendo.2011.153;
  6. Br. J. Pharmacol. 174, 345-69
  7. J. Health Psychol. 22, 1106-12
  8. J Evid Based Complementary Altern Med. 2017 Oct;22(4):1011-1016
  9. Front Pharmacol Actions. 2019 Sep 10;10:991
  10. Planta Med. 1990;56:657-8; Life Sci. 2009;85:663-9
  11. Int J Pharm Pharm Sci. 2014;6:11-3
  12. Am J Ther. 2016;23:e1695–e1699
  13. Pharmaceutical Biology, vol. 51, no. 1, pp. 64-73, 2013
  14. Medical Hypotheses, vol. 71, no. 4, pp. 481-8, 2008
  15. The American Journal of Chinese Medicine, 34, 2: 171-6, 2006.
  16. Free Radical Biology and Medicine, 53, 7, 1421-30, 2012
  17. Journal of Biological Macromolecules, 50, 3, 844-8, 2012; Food and Chemical Toxicology, 55, 609-16, 2013
  18. Evid Based Complement Alternat Med. 2015;2015:945901
  19. Doi: 10.1186/s13020-016-0092-y
  20. J. Ethnopharmacol. 142, 113-120
  21. Ther. Med. 17, 141-6. doi: 10.1016/j.ctim.2008.11.003
  22. Front. Pharmacol., 17 July 2020 | https://doi.org/10.3389/fphar.2020.01031
  23. J Ethnopharmacol. 2012 Aug 30;143(1):91-9
  24. Altern Med Rev, 2001; 6: 450-9
  25. Lancet, 1991; 337: 757-60; Lancet, 1992; 340: 426
  26. BMC Complement Altern Med 11, 87 (2011)
  27. Altern Med Rev, 2001; 6: 450-9
  28. Med Hypotheses. 1999 Oct;53(4):347-9
  29. Ann Allergy Asthma Immunol, 1999; 82: 185–91
O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W:
O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą 4/2022
KUP wydanie papierowe KUP wydanie ELEKTRONICZNE
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT