Jesteś terapeutą?

Czy fitosterole obniżają poziom cholesterolu? Fakty i mity

Jeśli do zwykłej żywności dodamy składniki o udokumentowanym, korzystnym wpływie na zdrowie, otrzymamy żywność funkcjonalną. Dzięki niej możemy zapobiegać chorobom, a także wspomagać ich leczenie. Dotyczy to również hipercholesterolemii, czyli podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi.

Artykuł na: 9-16 minut medycyna naturalna zdrowa żywność
Zdrowe zakupy

Pojęcie żywności, która leczy, wywodzi się z Dalekiego Wschodu, sam Hipokrates, ojciec medycyny, zwykł mówić: "niech pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem". W myśl tej zasady w połowie lat 90. rozpoczęto prace nad żywnością funkcjonalną, czyli FOSHU (ang. foods for specified health use) – pozbawioną alergenów i wzbogaconą w naturalne substancje aktywne o udowodnionym prozdrowotnym działaniu, a jednocześnie ani wyglądem, ani smakiem nieodbiegającą od zwykłej żywności.

Ważne jest również to, że stężenie aktywnych składników w produkcie jest dobrane w taki sposób, że konsumenci przyjmują odpowiednią ich dawkę, jeśli stosują się do przedstawionych na opakowaniu informacji o zalecanym i maksymalnym dziennym spożyciu. Z FOSHU mamy do czynienia na co dzień, choć nie zawsze jesteśmy tego świadomi.

Żywnością funkcjonalną są jogurty i kefiry wzbogacone kulturami bakterii probiotycznych, korzystnie wpływających na pracę przewodu pokarmowego, a także soki z dodanymi witaminami czy jaja o zwiększonej zawartości kwasów omega-3, które poprawiają pracę mózgu i odporność organizmu1.

Żywność funkcjonalna obniżająca poziom cholesterolu

Stworzono również żywność funkcjonalną, której zadaniem jest obniżanie poziomu cholesterolu we krwi, a tym samym zmniejszanie ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Efekt ten uzyskano, dodając do artykułów spożywczych zawierających tłuszcze, takich jak jogurty, masło, margaryny czy sery, fitosterole – substancje naturalnie występujące w roślinach.

Fitosterole pod względem budowy chemicznej są zbliżone do cholesterolu. Dzieli się je na sterole i stanole, które w różnych stężeniach występują głównie w olejach roślinnych i nasionach. Największe znaczenie dla zdrowia mają trzy z nich: beta-sitosterol, stigmasterol i kampesterol – właśnie nimi wzbogacana jest żywność funkcjonalna przeznaczona do obniżania poziomu cholesterolu we krwi.

Można je również przyjmować w postaci suplementów. W zależności od rodzaju pożywienia z jelit do krwi wchłania się 45–60% cholesterolu, resztę wydalamy z kałem. Jeśli do codziennego menu włączymy produkty zawierające fitosterole, żywność funkcjonalną lub suplementy diety, możemy zmniejszyć tę ilość o 10–45%.

Nie należy jednak zapominać, że mimo wszystko podstawowym sposobem na utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu we krwi jest zbilansowana i zdrowa dieta2. Masło

Fakty i mity na temat fitosteroli

MIT: Najwięcej fitosteroli zawiera oliwa

Oliwa zalicza się do olejów roślinnych, będących głównym źródłem fitosteroli, jednak to nie ona, choć niewątpliwie jest produktem bardzo korzystnym dla zdrowia, dostarcza nam najwięcej tych cennych substancji.

O wiele więcej fitosteroli zawierają takie oleje jak kukurydziany, rzepakowy, sezamowy, sojowy i słonecznikowy. Związki te występują również w dużej ilości w otrębach ryżowych, nasionach sezamu, migdałach, orzechach włoskich i orzechach ziemnych.

Warto również sięgnąć po jabłka, pomarańcze, brokuły, marchew i pomidory. Choć pod względem zawartości fitosteroli te warzywa i owoce nie mogą się równać z olejami, są źródłem błonnika pokarmowego, który również zmniejsza wchłanianie cholesterolu w jelitach1.

MIT: Obniżę cholesterol, jeśli raz w tygodniu sięgnę po olej roślinny

Aby fitosterole spełniły swoją funkcję i doprowadziły do trwałego obniżenia poziomu cholesterolu we krwi, należy je przyjmować regularnie. Pierwsze efekty widoczne są w wynikach analizy krwi dopiero po 3–4 tygodniach od uwzględnienia w diecie żywności funkcjonalnej i większej ilości warzyw oraz owoców.

Fitosterole nie blokują bowiem mechanizmów wchłaniania cholesterolu trwale, tylko działają wtedy, gdy znajdą się w przewodzie pokarmowym. Dlatego trzeba je stale dostarczać do organizmu wraz z pożywieniem lub w postaci suplementów diety.

Po przedostaniu się fitosteroli do jelit rozpoczyna się pomiędzy nimi a cholesterolem pochodzącym z pokarmu swoisty wyścig – kto pierwszy wbuduje swoje cząstki w micele, czyli kuliste struktury umożliwiające wchłanianie nierozpuszczalnych w wodzie substancji, do jakich należą zarówno fitosterole, jak i cholesterol. Fitosterole szybciej wchodzą w kontakt z micelami, uniemożliwiając tym samym wchłonięcie nadmiaru cholesterolu ze światła jelit do wnętrza komórek nabłonka jelitowego, a następnie do krwi.

Ponadto fitosterole oddziałują na specyficzne białka znajdujące się w błonach komórkowych enterocytów, dzięki czemu wchłonięty już przez nie cholesterol jest z powrotem wyrzucany do światła jelita i zostaje wydalony. Aby ten mechanizm działał sprawnie, organizm musi regularnie otrzymywać odpowiednią dawkę fitosteroli – tylko tak może dojść do trwałego zmniejszenia wchłaniania cholesterolu i obniżenia jego poziomu we krwi. Okazyjne spożywanie fitosteroli nie przełoży się na poprawę wyników3.

FAKT: Suplementy z fitosterolami działają jak żywność funkcjonalna

Suplementy są bardzo pomocne w walce z hipercholesterolemią, jednak w żadnym wypadku nie mogą stać się zamiennikiem zbilansowanej diety. Ich stosowanie w odpowiedniej dawce doskonale zastąpi żywność funkcjonalną, jeśli nie chcemy lub nie możemy jej spożywać.

Należy jednak pamiętać, że w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi największe znaczenie ma zbilansowana dieta. Same suplementy nie zadziałają, jeśli nasze menu będzie obfitowało w fast foody, słodycze i smażone mięso.

Znaczenie ma również odpowiednie dawkowanie, ponieważ nadmiar fitosteroli może zaburzać wchłanianie witamin A i E oraz likopenu, przeciwutleniacza należącego do karotenoidów i chroniącego nas przed chorobami serca, udarem i nowotworami. Nie da się natomiast przedawkować fitosteroli wskutek spożywania żywności funkcjonalnej4.

FAKT: Dzieciom można podawać żywność wzbogacaną fitosterolami

Coraz częściej nawet u małych dzieci diagnozuje się zaburzenia lipidowe. Są one w większości przypadków wynikiem niewłaściwej diety, bogatej w żywność wysokoprzetworzoną, i spożywania fast foodów. Już u kilkuletnich maluchów diagnozuje się podwyższony poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Takim dzieciom można i nawet trzeba podawać żywność funkcjonalną wzbogacaną fitosterolami.

Warto też pamiętać, że jedna na 500 osób ma nieprawidłowy gen odpowiedzialny za występowanie hipercholesterolemii rodzinnej, czyli genetycznie uwarunkowanego wysokiego poziomu cholesterolu we krwi. Niestety świadomość zagrożenia tą chorobą jest mała, ponieważ wysoki poziom lipidów we krwi u rodziców czy dziadków zbyt pochopnie kładzie się na karb ich wieku. Lekarze szacują, że jedynie 40% chorych wie, iż dotyczy ich problem hipercholesterolemii rodzinnej.

Tymczasem rozwój schorzenia można spowolnić dzięki przestrzeganiu odpowiedniej diety, co polega m.in. na unikaniu potraw podnoszących poziom cholesterolu we krwi i spożywaniu żywności funkcjonalnej. Warto podkreślić, że stosowanie się do tych zaleceń wszystkim nam wyjdzie na zdrowie5.

Niezależnie od tego, co jest przyczyną zaburzeń lipidowych u dzieci, leczenie rozpoczyna się od zmiany ich jadłospisu i trybu życia. Proces obniżania poziomu cholesterolu można wspomagać także za pomocą suplementów zawierających fitosterole roślinne, jednak zasady ich stosowania oraz dawkę należy ustalić z lekarzem pediatrą1.

FAKT: Fitosterole chronią przed rakiem

Fitosterole obniżają nie tylko poziom cholesterolu, lecz również nasyconych kwasów tłuszczowych, które występują głównie w żywności wysokoprzetworzonej. To właśnie one odpowiadają za epidemię otyłości, która z kolei zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory piersi, trzustki, przełyku i okrężnicy.

Mechanizm działania fitosteroli na komórki nowotworowe jest złożony. Substancje te hamują m.in. ich rozrost i mobilizują układ odpornościowy do wytwarzania limfocytów i zabójczych dla guzów cytokin, a nawet pobudzają komórki nowotworowe do apoptozy, czyli samozniszczenia.

Trwają również badania nad zastosowaniem fitosteroli w terapii antynowotworowej. Naukowcom udało się już wykazać, że związki te mogą nasilać działanie leków i zapobiegać uodpornianiu się na nie komórek nowotworowych3.

FAKT: Statyny i fitosterole to zgrany duet

Wiele osób przyjmujących statyny, czyli leki obniżające poziom cholesterolu we krwi, mylnie sądzi, że nie musi jednocześnie kontrolować diety i przyjmować suplementów. Tymczasem, jak przekonuje dr n. med. Marcin Barylski, pracujący w Klinice Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, fitosterole nie tylko skutecznie zapobiegają konsekwencjom zbyt wysokiego poziomu cholesterolu we krwi, ale także wspomagają leczenie chorych przyjmujących statyny.

Zachowanie odpowiedniej diety, wprowadzenie do niej żywności funkcjonalnej i suplementów zawierających fitosterole jest wręcz niezbędne do obniżenia poziomu cholesterolu u pacjentów, którzy źle tolerują statyny. Ponadto fitosterole zwiększają siłę działania statyn.

W badaniach, na które powołuje się dr Barylski, wykazano, że u pacjentów przyjmujących jedynie statyny poziom cholesterolu obniża się średnio o 35%, podczas gdy u pacjentów łączących statyny z fitosterolami aż o 46%1.

MIT: Jeśli jem dużo warzyw i owoców, obniżę poziom cholesterolu bez żywności funkcjonalnej

Nawet najlepiej zbilansowana dieta, bogata w warzywa i owoce, nie jest w stanie dostarczyć nam fitosteroli w takiej ilości, która mogłaby wpłynąć na poziom cholesterolu we krwi. Dziennie przyjmujemy wraz z pożywieniem maksymalnie 400 mg fitosteroli, podczas gdy efekty ich stosowania są widoczne dopiero przy dawce od 1,5 do 3 gramów.

Co więcej, taka ilość fitosteroli jest w stanie zmniejszyć stężenie cholesterolu we krwi jedynie o 10–12,5% i to dopiero po miesiącu regularnego spożywania żywności funkcjonalnej lub przyjmowania suplementów diety.

Jak wykazały badania, najwięcej fitosteroli występuje w diecie wegetariańskiej, a najmniej w zachodniej, bogatej w żywność wysokoprzetworzoną i ubogiej w świeże warzywa i owoce. Jak przekłada się to na zdrowie, dowodzą statystyki medyczne.

Wynika z nich na przykład, że w populacji mieszkańców Azji, którzy z przyczyn kulturowo-religijnych stosują na ogół dietę wegetariańską, jest znacznie mniej osób otyłych i cierpiących na hipercholesterolemię niż w krajach zachodnich1. Warzywa i owoce

 

Holistic Health
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W:
Holistic Health 1/2021
KUP wydanie papierowe KUP wydanie ELEKTRONICZNE
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W
Holistic Health 1/2021
Holistic Health
Kup teraz
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT