Jesteś terapeutą?

Zespół odpychania u pacjentów po udarze mózgu - objawy, leczenie

Każdy, kto pracuje z pacjentami z zespołem odpychania, wie, jak wyczerpująca – dla pacjenta i dla terapeuty – może być mobilizacja prowadzona w ramach kinezyterapii. Jak dotąd nie opracowano złotego standardu leczenia takich osób. Należy jednak pamiętać, że przed dążeniem do osiągnięcia takich celów rehabilitacji jak stanie i chodzenie, należy najpierw przeprowadzić rehabilitację zespołu odpychania.

28 sierpień 2021
Artykuł na: 29-37 minut mózg ruch
Zdrowe zakupy

Czym jest zespół odpychania?

Po udarze niektórzy pacjenci z niedowładem połowiczym wykazują bardzo specyficzne zaburzenia kontroli postawy i równowagi: w pozycji siedzącej lub stojącej używają kończyny górnej i dolnej strony pośrednio zajętej, aby aktywnie odpychać się w kierunku niedowładnej połowy ciała.

Zwykle oznacza to, że jeśli nie byliby odpowiednio podpierani i stabilizowani przez osobę pomagającą, traciliby równowagę i upadali na stronę przeciwną względem uszkodzenia.

Nieproporcjonalny wysiłek mięśniowy lub wydatek energetyczny, ponoszony przez pacjentów podczas biernego korygowania postawy, może doprowadzać do szybkiego zmęczenia.

Davies określił opisane objawy mianem "zespołu odpychania" (Pusher Syndrom); obecnie stosowane są również terminy "objaw odpychania", "odpychanie przeciwstawne" ("przeciwstronne") lub "lateropulsja"1. (Pojęcia te są tłumaczeniem terminów anglojęzycznych i żadne z nich, z wyjątkiem "zespołu odpychania", nie przyjęły się powszechnie w polskiej nomenklaturze – przyp. red.).

Jak można zdiagnozować zespół odpychania?

Dzięki procedurom testowym, takim jak Skala objawów klinicznych w zespole odpychania ("Scale of Contraversive Pushing", SCP)2 lub Skala lateropulsji Burke’a ("Burke Lateropulsion Scale", BLS)3, objawy towarzyszące zespołowi odpychania można dokumentować w wystandaryzowany sposób.

Według Skali objawów klinicznych w zespole odpychania, zespół odpychania diagnozuje się, gdy pacjent przyjmuje spontanicznie postawę ciała z pochyleniem bocznym w stronę przeciwną względem bezpośrednio zajętej, używając w tym celu kończyny górnej i dolnej pośrednio zajętej części.

Pacjent wykonuje odwodzenie i wyprost, generując siłę, i stawia opór skierowany w wymienionych kierunkach podczas próby biernej korekty postawy.

Trafność i rzetelność skali objawów klinicznych w zespole odpychania

Skali objawów klinicznych w zespole odpychania (SCP) zostały ocenione jako wysokie4. Skala lateropulsji Burke’a (BLS) różni się od Skali objawów klinicznych w zespole odpychania (SCP) tym, że objawy są oceniane nie tylko podczas siedzenia i stania, ale także podczas leżenia, chodzenia i transferu.

Ponadto istnieje nieco dokładniejszy podział stopnia nasilenia objawów w ramach konkretnej aktywości posturalnej, co stanowi zaletę w przypadku powtarzania badania w celach kontrolnych.

W porównaniu ze Skalą objawów klinicznych w zespole odpychania (SCP) Skala lateropulsji Burke’a (BLS) jest bardziej wrażliwa na łagodne objawy zespołu odpychania występujące w trakcie rekonwalescencji.

W zależności od kryterium diagnostycznego zastosowanego w Skali lateropulsji Burke’a (BLS) można jednak uzgodnić diagnozę pomiędzy tymi dwoma narzędziami5. Pod względem zawartości treściowej obie skale różnią się tylko nieznacznie, gdyż obie klasyfikują skłonność do spontanicznego przyjmowania określonej postawy ciała i opór stawiany biernej korekcji.

Biorąc pod uwagę kryteria diagnostyczne, cechą szczególną Skali objawów klinicznych w zespole odpychania (SCP) jest obejmowanie również odwodzenia i wyprostu kończyny górnej i dolnej po stronie pośrednio zajętej.

Może zdumiewać, że zjawisko to, bardzo charakterystyczne dla mocno manifestowanych objawów zespołu odpychania, jest pomijane w innych skalach i zazwyczaj zaliczane do kategorii związanej z oporem stawianym biernej korekcji.

Spontaniczna postawa przyjmowana podczas siedzenia przez pacjenta z zespołem odpychania i bez objawów zespołu odpychania

Spontaniczna postawa przyjmowana podczas siedzenia przez pacjenta z zespołem odpychania (zdjęcie górne) i pacjenta bez objawów zespołu odpychania (zdjęcie dolne). U obydwojga pacjentów doszło do uszkodzenia prawej półkuli mózgu. (Źródło: D. Zietz i L. Johannsen)

Różne rodzaje objawów zespołu odpychania

W zespole odpychania należy odróżnić astazję wzgórzową i zespół Wallenberga.

  • W przypadku astazji pacjenci tracą równowagę podczas siedzenia, stania i chodzenia, co jest związane z łagodnym upośledzeniem czuciowo-ruchowym kontralateralnej połowy ciała. Nie występuje przy tym aktywne odpychanie się w określonym kierunku.
  • W zespole Wallenberga (zwanym też zespołem bocznym opuszki) pacjenci są w stanie siedzieć prosto bez podparcia. Jednak mają tendencję do tracenia równowagi w kierunku bocznym podczas stania lub chodu ataktycznego.

Pacjenci z objawami zespołu odpychania doświadczają poważniejszych zaburzeń czynnościowych niż pacjenci z innymi, pod pewnymi względami podobnymi, zespołami i nieprawidłowościami.

Jakie są rokowania powrotu do zdrowia pacjentów z zespołem odpychania?

Wydaje się, że na szybszy powrót do zdrowia większą szansę mają pacjenci z zespołem odpychania po uszkodzeniu lewej półkuli, a także osoby w młodszym wieku i z mniejszymi początkowymi zaburzeniami czuciowo-ruchowymi.

Im mniej zaburzeń wykazuje pacjent po udarze, tym szybciej zazwyczaj rozwija strategie kompensacji funkcjonalnych względem kontroli posturalnej.

Spowolniony proces odzyskiwania sprawności u pacjentów z zespołem odpychania

Szacowana częstość występowania silnych objawów zespołu odpychania, czy też lateropulsacji, u pacjentów po przebytym ostrym udarze z niedowładem połowiczym waha się w granicach od 10 do 25%6,7.

Już podczas przyjęcia do szpitala pacjenci z objawami zespołu odpychania wykazują cięższe upośledzenie czynnościowe niż pacjenci bez tego zespołu7.

Chociaż zespół zaniedbania stronnego i inne ograniczenia neuropsychologiczne, takie jak anozognozja lub apraksja, zostały wykluczone jako możliwe przyczyny rozwoju zespołu odpychania2,7, wydaje się, że istnieje silny związek między objawami tego zespołu a ciężkim niedowładem połowiczym, ubytkami somatosensorycznymi, afazją lub zespołem zaniedbywania połowiczego8.

Proces powrotu do zdrowia pacjentów z objawami zespołu odpychania jest spowolniony, jednak w dłuższej perspektywie czasowej osiągają oni podobnie wysoki poziom funkcjonowania jak pacjenci bez opisanych objawów7.

W zespole odpychania poprawa następuje zwykle w ciągu sześciu tygodni

Wydaje się, że w dłuższej perspektywie pacjenci z objawami zespołu odpychania są w stanie wypracować skuteczne strategie kompensacyjne.

Sześć miesięcy po udarze we wszystkich podskalach Skali objawów klinicznych w zespole odpychania (SCP) można zaobserwować nawet do 100% istotnych zmian, chociaż nadal utrzymują się niewielkie objawy szczątkowe w odniesieniu do oporu stawianego na próbę biernej korekcji postawy9.

W ciągu trzech do sześciu tygodni po udarze objawy zmniejszają się u 62–75% pacjentów10, tak że są oni w stanie siedzieć samodzielnie, bez pomocy osób trzecich. Po około trzech miesiącach u około 21% pacjentów nadal występują objawy szczątkowe – głównie podczas stania.

W zależności od nasilenia objawów wskaźnik wyzdrowienia w okresie od czterech do sześciu tygodni po udarze waha się od 37% (w przypadku najciężej dotkniętych pacjentów) do 91% (w przypadku pacjentów najmniej obciążonych objawami patologicznymi)11.

Na czym polega kontrola równowagi ciała?

Kontrola równowagi ciała jest złożonym procesem, który wynika z interakcji wielu elementów różnych układów. Wzrokowe, przedsionkowe, somatosensoryczne, skórne i proprioceptywne informacje pomagają kontrolować i regulować postawę.

W celu jak najszerszego postrzegania pozycji ciała w środowisku te bardzo różne jakościowo bodźce aferentne muszą zostać ze sobą zintegrowane. Istnieje naturalna redundancja między modalnościami sensorycznymi, która jest ważna dla ich wzajemnego potwierdzania.

Czasami ta nadmiarowość oznacza również, że konflikty między zmysłami muszą zostać rozpoznane i rozwiązane przez ośrodki nadrzędne układu nerwowego. Do połączenia kanałów czuciowych niezbędne jest względne "ważenie" (nadawanie wagi, rangi – przyp. red.) poszczególnych bodźców aferentnych za pomocą stale aktualizowanych obliczeń i w odniesieniu do ich niezawodności.

Czym są subiektywne i posturalne wrażenie pionu?

W przypadku subiektywnego wzrokowego wrażenia pionu (SVV) świecąca pałeczka umieszczana jest zgodnie z grawitacją, bez wizualnego odniesienia do środowiska, podczas gdy w przypadku subiektywnego posturalnego wrażenia pionu (SPV) orientacja ciała musi zostać skorygowana zgodnie z położeniem pionu, bez wzrokowej informacji zwrotnej ze środowiska lub innego zewnętrznego punktu odniesienia, jedynie w oparciu o aferentne bodźce somatosensoryczne i przedsionkowe.

Wzorce reakcji w odniesieniu do obydwu opisanych zadań są podobne, jednak odchylenia od określonej orientacji docelowej, powstałe u zdrowych pacjentów bez objawów neurologicznych, nie korelują ze sobą, co pokazuje, że ludzie dysponują więcej niż tylko jednym układem odniesienia dla orientacji w przestrzeni, ale kilkoma, które mogą być specyficzne dla zadań i określonych modalności.

Na percepcję subiektywnego wzrokowego wrażenia pionu (SVV) wpływają aferentne bodźce proprioceptywne i somatosensoryczne. Taka sytuacja sugerowałaby możliwość systematycznie występującej błędnej oceny w przypadku zaburzenia symetrii głowy i orientacji ciała.

Zarówno subiektywne posturalne wrażenie pionu (SPV), jak i subiektywne wzrokowe wrażenie pionu (SVV) zostają dotknięte deficytami somatosensorycznymi u pacjentów po udarze. Jednak są one tylko w umiarkowanym stopniu związane z kontrolą równowagi podczas siedzenia.

Pacjenci z objawami zespołu odpychania czasami wykazują mierzalne, choć niewielkie, odchylenie w percepcji subiektywnego wzrokowego wrażenia pionu (SVV)12. Nie jest jasne, w jakim stopniu te nieprawidłowości są bezpośrednio lub pośrednio związane z objawami zespołu odpychania.

Pacjenci z objawami zespołu odpychania często wykazują odchylenia w subiektywnej posturalnej percepcji pionowej pozycji ciała.

Badanie zespołu odpychania za pomocą wideokinematyki

Pacjenci z objawami zespołu odpychania w pozycji siedzącej2 i stojącej13 wykazują czasami znaczące odchylenie wobec subiektywnego posturalnego wrażenia pionu (SPV) w kierunku ipsilateralnym.

Aby uniknąć zaburzenia subiektywnego posturalnego wrażenia pionu (SPV) związanego z upośledzeniem uwagi, rozumienia i mówienia oraz ocenić percepcję orientacji ciała za pomocą spontanicznych reakcji nastawczych głowy i kończyn dolnych, wykorzystuje się wideokinematykę podczas powolnego, biernego przechylania pacjenta pozbawionego kontaktu z podłożem14.

W porównaniu z różnymi innymi grupami kontrolnymi pacjenci ci spontanicznie wykazują podczas badania lekko nieprawidłowe ustawienie niedowładnej kończyny dolnej w stosunku do tułowia, co można wytłumaczyć przechyleniem w postrzeganiu przez nich orientacji własnego ciała.

Pacjenci z ostrymi zaburzeniami przedsionkowymi nie wykazują podobnych, nieprawidłowo ukierunkowanych reakcji nastawczych. Także dostępność wizualnej informacji zwrotnej w odniesieniu do położenia ciała w otoczeniu nie wpływa na reakcje pacjentów z objawami zespołu odpychania14.

Z powyższego można wywnioskować, że pewną rolę może odgrywać zaburzone przetwarzanie aferentnych informacji somatosensorycznych w odniesieniu do pozycji ciała względem płaszczyzny podparcia.

Jakie struktury mózgu ulegają uszkodzeniu u chorych z zespołem odpychania?

Przetwarzanie aferentacji wzrokowych, przedsionkowych i somatosensorycznych w celu kontroli posturalnej i zachowania równowagi zachodzi w określonych obszarach pnia mózgu, w móżdżku, wzgórzu i korze mózgowej.

Tylno-boczna część wzgórza i tylny obszar wyspy stanowią integralne komponenty układu przedsionkowego. Wiadomo bowiem, że w przypadku ich uszkodzenia dochodzi do błędnej percepcji orientacji w obserwowanym otoczeniu15.

Kora ciemieniowo-przedsionkowa, stanowiąca centrum "przedsionkowego układu korowego", integruje informacje przedsionkowe i wzrokowe z propriocepcją docierającą z mięśni podpotylicznych.

Lokalizacja ciemieniowo-wyspowej kory przedsionkowej (PIVC) i sąsiednich obszarów w okolicy przejścia skroniowo-ciemieniowego lewej półkuli.

Lokalizacja ciemieniowo-wyspowej kory przedsionkowej (PIVC) i sąsiednich obszarów w okolicy przejścia skroniowo-ciemieniowego lewej półkuli. (Źródło: Hübner/Thieme Gruppe)

Tym niemniej także sąsiednie obszary, takie jak wieczko (operculum) ciemieniowe i obszar przejściowy od kory skroniowej do ciemieniowej, przetwarzają bodźce przedsionkowe i przyczyniają się do postrzegania orientacji ciała.

Karnath i wsp. opublikowali pierwsze badanie, w którym poddawano systematycznej ocenie zmiany chorobowe u pacjentów z objawami zespołu odpychania, z konsekwentnym zastosowaniem klinicznych kryteriów diagnostycznych16.

Autorzy badania zebrali dane dotyczące uszkodzeń mózgu u 23 pacjentów z zespołem odpychania, porównali je z grupą kontrolną bez objawów omawianego zespołu, i stwierdzili, że tylno-boczna część wzgórza obu półkul jest strukturą neuroanatomiczną, której uszkodzenie powoduje największą częstość występowania objawów zespołu.

W odniesieniu do uszkodzeń obszaru kory mózgu, u pacjentów z objawami zespołu odpychania stwierdza się tendencję do uszkodzeń tylnego obszaru wyspy, wieczka ciemieniowego i górnego zakrętu skroniowego. Mogą one dotyczyć obydwu półkul, chociaż wydaje się, że istnieje funkcjonalna asymetria między półkulami17.

Jaki wpływ na rozwój zespołu odpychania mają zaburzenia uwagi?

Istnieją różne poglądy na temat roli, jaką zaburzenia uwagi, takie jak zaniedbanie przestrzenne, mogą odgrywać w rozwoju objawów zespołu odpychania.

Lafosse i wsp. zakładają, że u pacjentów z uszkodzoną prawą półkulą istnieje zależność pomiędzy deficytami przetwarzania przestrzennego, takimi jak zaniedbanie połowicze, a osiową reprezentacją schematu ciała18.

Według Pérennou i wsp. istnieje powiązanie między "zaniedbywaniem grawitacyjnym" ("zaburzoną grawicepcją") a zespołem odpychania, przy czym zespół ten jest interpretowany jako wyraz zaniedbywania posturalnego braku równowagi w kierunku bocznym19.

U pacjenta nie musi występować zaniedbywanie połowicze, aby pojawiły się objawy zespołu odpychania.

Natomiast Karnath i wsp. stwierdzili, że pacjenci z objawami zespołu odpychania wykazują zaburzenia systemu percepcji grawitacyjnej, opartego na przetwarzaniu aferentnych bodźców somatosensorycznych i interoceptywnych2.

Ta interpretacja jest całkowicie zgodna z założeniem, że objawy zespołu odpychania można przypisać zaburzeniom funkcji przedsionkowych wysokiego rzędu, które charakteryzują się nieprawidłową integracją wielu modalności sensorycznych i reprezentacjami orientacji przestrzennej.

Ostatecznie podejścia wyjaśniające zaniedbywanie połowicze i podejścia zakładające zaburzenia przetwarzania informacji somatosensorycznej w odniesieniu do percepcji pionu niekoniecznie muszą się wzajemnie wykluczać.

W większości przypadków wybrane podejście wyjaśniające jest bardziej wynikiem indywidualnych priorytetów teoretycznych, reprezentowanych przez danego badacza. Z empirycznego punktu widzenia zaniedbywanie połowicze nie musi koniecznie występować przy zespole odpychania, ponieważ pacjenci z uszkodzeniem lewej półkuli mogą również cierpieć z powodu tego zespołu, natomiast nie rozwija się u nich zaniedbywanie.

Obecny stan wiedzy i postęp w lepszym zrozumieniu elementów motorycznych objawów zespołu odpychania jest niestety niewielki. Na przykład wyprost i odwiedzenie kończyn po pośrednio zajętej stronie ciała może być wyrazem zamierzonej strategii kontroli motorycznej, na które powinno się zwrócić szczególną uwagę.

Nadmierną eskalację wydatku energetycznego można z kolei wytłumaczyć niską precyzją prognozowania zamierzonego stanu posturalnego.

Podejścia terapeutyczne w leczeniu zespołu odpychania

Ze względu na ograniczone zrozumienie przyczynowych mechanizmów zespołu odpychania sensowne wydaje się stosowanie form treningu terapeutycznego, które kompensują rzeczywisty deficyt lub "przewartościowują" układ odniesienia do nawykowej orientacji pacjenta w przestrzeni.

Do chwili obecnej nie opracowano jeszcze złotego standardu terapii objawów zespołu odpychania.

Na przykład pacjenci z objawami zespołu mogą ustawiać swój dominujący system odniesienia posturalnego, odnosząc się do informacji somatosensorycznych i wykorzystując płaszczyznę podparcia jako punkt odniesienia, jeżeli nie są w stanie zmienić swojego systemu odniesienia posturalnego. W takiej sytuacji szczególne znaczenie miałyby strategie terapeutyczne angażujące wykorzystywanie różnego rodzaju informacji zwrotnych.

Obecnie nie ma złotego standardu terapii zespołu odpychania. Podejścia terapeutyczne, takie jak elektrostymulacja układu przedsionkowego, przezczaszkowa stymulacja prądem stałym, pozycje ułożeniowe i chodzenie na bieżni bokiem do strony pośrednio zajętej były dotychczas oceniane prawie wyłącznie na poziomie pojedynczych serii przypadków.

Podejmowano również próby stosowania treningu orientacyjnego, z wykorzystaniem wskazówek wzrokowych i somatosensorycznych w celu zmniejszenia objawów zespołu odpychania i poprawy kontroli posturalnej.

Jedno z podejść służące krótkotrwałemu ograniczeniu aktywnego odpychania, stosowane np. na początku sesji terapeutycznej, polega na skierowaniu uwagi pacjenta na pionowe struktury w pomieszczeniu, zapobieganiu czynnemu odpychaniu poprzez sięganie po przedmioty po stronie pośrednio zajętej i dążenie do spontanicznego pionowego ustawienia ciała. Taka procedura w ciągu trzech tygodni znacznie zmniejszyła objawy zespołu odpychania10.

Bergmann i wsp. wykonali jedno z nielicznych porównań grup, wykazując, że trening chodu wspomagany robotem w ciągu dwóch tygodni znacznie zmniejsza objawy zespołu odpychania20.

Niemniej jednak konieczne są dalsze badania eksperymentalne i kontrolowane interwencyjne, aby zrozumieć aspekty integracji sensomotorycznej poszczególnych układów przetwarzania i kontroli pozycji wyprostowanej, a tym samym móc lepiej ukierunkować leczenie zjawisk związanych z objawami zespołu odpychania.

Spontaniczne reakcje nastawcze kończyn dolnych i głowy w przypadku biernego przechylenia przez terapeutę u pacjenta z objawami zespołu odpychania oraz u pacjentki nieobarczonej tym zespołem

Spontaniczne reakcje nastawcze kończyn dolnych i głowy w przypadku biernego przechylenia przez terapeutę u pacjenta z objawami zespołu odpychania (zdjęcie górne) oraz u pacjentki nieobarczonej tym zespołem (zdjęcie dolne). U obydwojga pacjentów doszło do uszkodzenia prawej półkuli mózgu. (Źródło: D. Zietz i L. Johannsen)

Zespół odpychania - o czym musisz pamiętać?

Wydaje się, że objawy zespołu odpychania są czymś więcej niż zwykłym zaburzeniem percepcji położenia ciała. Mogą one wynikać z wzajemnego oddziaływania różnych czynników, wśród których można wymienić indywidualne predyspozycje, zaburzenia somatosensorycznej reprezentacji ciała, deficyty nadrzędnych funkcji uwagi i integracji sensomotorycznej.

Zmiany patoanatomiczne u pacjentów z objawami zespołu odpychania często pokrywają się z korową siecią przedsionkową, w centrum której znajduje się tylny obszar wyspy.

Neuroanatomiczne rozróżnienie między pacjentami z zespołem odpychania i bez jego objawów nie jest oczywiste. Tym niemniej na poziomie behawioralnym osoby te przejawiają praktycznie jednoznaczne i stosunkowo łatwe do zdiagnozowania objawy oraz prezentują oznaki zakłócenia przetwarzania informacji somatosensorycznych służących percepcji położenia własnego ciała. Nie wyklucza to jednak, że występują u nich także deficyty percepcji wzrokowej otoczenia.

Obecnie nie są jeszcze dostępne oparte na dowodach podejścia terapeutyczne, które uwzględniałyby objawy ruchowe zespołu odpychania i miały praktyczne zastosowanie.

Autorzy artykułu

Prof. dr Dörte Zietz
Jest fizjoterapeutką. Studiowała i uzyskała tytuł doktora w Hildesheim (Niemcy), a następnie w Birmingham (Wielka Brytania). Od 2012 roku jest profesorem na Uniwersytecie Zdrowia w Bochum, gdzie kieruje laboratorium badania ruchu. Pracowała również klinicznie w obszarze neurorehabilitacji i analizy ruchu w ośrodkach w Tybindze (Niemcy) i w Oksfordzie (Wielka Brytania).
Dr Leif Johannsen
Jest koordynatorem naukowym programu DFG 1772 w Instytucie Psychologii Uniwersytetu RWTH w Akwizgranie (Niemcy) oraz honorowym starszym wykładowcą w Acquired Brain Injury Rehabilitation, School of Health Sciences, na Uniwersytecie Wschodniej Anglii w Wielkiej Brytanii.

Bibliografia
  • Davies P.M., Steps to follow: The comprehensive treatment of patients with hemiplegia. Berlin: Springer 2000;
  • Karnath H.O., Ferber S., Dichgans J., The origin of contraversive pushing: Evidence for a second graviceptive system in humans. Neurology 2000; 55: 1298-1304doi:10.1212/wnl.55.9.1298
  • D‘Aquila M.A., Smith T., Organ D. et al. Validation of a lateropulsion scale for patients recovering from stroke. Clin Rehabil 2004; 18: 102-109doi:10.1191/0269215504cr709oa
  • Baccini M., Paci M., Nannetti L. et al. Scale for contraversive pushing: Cutoff scores for diagnosing "pusher behavior" and construct validity. Phys Ther 2008; 88: 947-955doi:10.2522/ptj.20070179
  • Bergmann J. et al. A new cutoff score for the Burke Lateropulsion Scale improves validity in the classification of pusher behavior in subactue stroke patients. Gait & Posture 2019; 68: 514-517doi: 10.1016/j.gaitpost.2018.12.034
  • Abe H., Kondo T., Oouchida Y. et al. Prevalence and length of recovery of pusher syndrome based on cerebral hemispheric lesion side in patients with acute stroke. Stroke 2012; 43: 1654-1656doi:10.1161/STROKEAHA.111.638379
  • Pedersen P.M., Wandel A., Jørgensen H.S. et al. Ipsilateral pushing in stroke: Incidence, relation to neuropsychological symptoms, and impact on rehabilitation. The Copenhagen Stroke Study. Arch Phys Med Rehabil 1996; 77: 25-28doi:10.1016/s0003-9993(96)90215-4
  • Karnath H.O., Johannsen L., Broetz D. et al. Posterior thalamic hemorrhage induces "pusher syndrome". Neurology 2005; 64:(06) 1014-1019doi:10.1212/01.WNL.0000154527.72841.4A
  • Karnath H.O., Johannsen L., Broetz D. et al. Prognosis of contraversive pushing. J Neurol. 2002; 249:(09) 1250-1253doi: 10.1007/s00415-002-0824-z
  • Broetz D., Johannsen L., Karnath H.O., Time course of pusher syndrome under visual feedback treatment. Physiother Res Int 2004; 9:(03) 138-143doi:10.1002/pri.314
  • Babyar S.R., Peterson M.G., Reding M., Time to recovery from lateropulsion dependent on key stroke deficits: A retrospective analysis. Neurorehabil Neural Repair 2015; 29: 207-213doi:10.1177/1545968314541330
  • Johannsen L.B., Fruhmann B.M., Karnath H.O., Subjective visual vertical (SVV) determined in a representative sample of 15 patients with pusher syndrome. J Neurol 2006; 253: 1367-1369doi:10.1007/s00415-006-0216-x
  • Bergmann J., Krewer C., Selge C. et al. The subjective postural vertical determined in patients with pusher behavior during standing. Top Stroke Rehabil 2016; 23: 184-190doi:10.1080/10749357.2015.1135591
  • Johannsen L., Broetz D., Karnath H.O., Leg orientation as a clinical sign for pusher syndrome. BMC Neurol 2006; 6: 30doi:10.1186/1471-2377-6-30
  • Dieterich M., Brandt T., Perception of verticality and vestibular disorders of balance and falls. Front Neurol 2019; 10: 172doi:10.3389/fneur.2019.00172
  • Karnath H.O., Ferber S., Dichgans J., The neural representation of postural control in humans. Proc Natl Acad Sci USA 2000; 97: 13931-13936doi:10.1073/pnas.240279997
  • Baier B., Janzen J., Müller-Forell W. et al. Pusher syndrome: Its cortical correlate. J Neurol 2012; 259: 277-283doi:10.1007/s00415-011-6173-z
  • Lafosse C., Kerckhofs E., Vereeck L. et al. Postural abnormalities and contraversive pushing following right hemisphere brain damage. Neuropsychol Rehabil 2007; 17: 374-396doi:10.1080/09602010601058854
  • Pérennou D.A., Amblard B., Laassel E.M. et al. Understanding the pusher behavior of some stroke patients with spatial deficits: A pilot study. Arch Phys Med Rehabil 2002; 83: 570-575doi:10.1053/apmr.2002.31198
  • Bergmann J., Krewer C., Jahn K. et al. Robot-assisted gait training to reduce pusher behavior: A randomized controlled trial. Neurology 2018; 91: e1319-e1327doi:10.1212/WNL.000000000000627
  • Physiopraxis 2021, 19(01): 32-37; wyd. Georg Thieme Verlag.
Fizjoterapeuta
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W:
Fizjoterapeuta 5/2021
KUP wydanie papierowe KUP wydanie ELEKTRONICZNE
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W
Fizjoterapeuta 5/2021
Fizjoterapeuta
Kup teraz
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT