Zostań w domu, zamów taniej!
Nie wychodź z domu i zamów online swoje ulubione pisma 20% taniej. Skorzystaj z kodu rabatowego: czytajwdomu
Jesteś terapeutą?

Dziewanna - właściwości zdrowotne i zastosowanie

Zebrane w długie grono żółte kwiaty tej rośliny to jeden z najbardziej cenionych w fitoterapii surowców, stosowany zwłaszcza przy infekcjach jako środek wykrztuśny, osłaniający, przeciwwirusowy i przeciwzapalny.

Artykuł na: 6-9 minut medycyna naturalna
Zdrowe zakupy

Co to jest dziewanna?

O dziewannie (Verbascum) pisali Arystoteles, Hipokrates, Dioskurides, Pliniusz Pierwszy. Hildegarda z Bingen polecała ją jako środek leczniczy na chrypkę i bóle w klatce piersiowej. Do dziś preparaty otrzymywane z kwiatów dziewanny (syropy, nalewki, napary) stosuje się w przewlekłych stanach zapalnych górnych i dolnych dróg oddechowych, m.in. gardła, tchawicy, krtani i oskrzeli.

Napar używany jest również do łagodzenia uporczywego kaszlu oraz stanów astmatycznych, a także w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP). Ze względu na właściwości uspokajające i rozkurczowe przetwory z kwiatów dziewanny znajdują zastosowanie także w migrenowych bólach głowy, nerwicach, bólach dusznicowych czy kołataniach serca. Ponieważ działają też łagodząco, zmiękczająco, ściągająco i przyspieszająco na gojenie, są stosowane zewnętrznie na różnego rodzaju oparzenia, stłuczenia, odmrożenia, siniaki i owrzodzenia.

Wszystkie te właściwości lecznicze wynikają z obecności w roślinie saponin (działanie wykrztuśne i przeciwzapalne), śluzów (powlekające i osłaniające), irydoidów (przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne) oraz flawonoidów (napotne i moczopędne)1. Równie wartościowe są kwiaty dziewanny wielko- (Verbascum thapsiforme), jak i drobnokwiatowej (Verbascum thapsus).

Właściwości lecznicze dziewanny - na co pomaga?

Dziewanna ma właściwości przeciwwirusowe

Polscy badacze przeprowadzili szereg testów klinicznych, które wykazały, że napar z kwiatów dziewanny działa przeciwko wirusom opryszczki zwyczajnej2 oraz grypy typu A i B3. Sprawdzono również działanie przeciwwirusowe czystej aukubiny – jednego z głównych irydoidów izolowanych z tego surowca. Związek ten działał supresyjnie na wirusa zapalenia wątroby typu B poprzez blokowanie replikacji DNA w warunkach in vitro4.

Dziewanna niszczy bakterie

Grupa badaczy przeprowadziła analizy, aby porównać właściwości przeciwbakteryjne kilku preparatów z kwiatów dziewanny drobnokwiatowej. Pod uwagę zostały wzięte różne produkty handlowe (m.in. herbatka, olejek oraz kapsułki), a także wyciągi (wodny, metanolowy i etanolowy) oraz wyizolowane saponiny.

Najlepsze wyniki otrzymano w przypadku olejku, który hamował wzrost prawie wszystkich testowanych bakterii (poza Staphylococcus epidermis oraz Streptococcus pyogenes). Herbatka była bardziej aktywna wobec szczepu Klebsiella pneumoniae niż handlowy ekstrakt etanolowy5. Ubiegłoroczne badania potwierdzają skuteczność dziewanny drobnokwiatowej wobec różnych bakterii, w tym Klebsiella pneumoniae, E. coli i Staphylococcus aureus6.

Dziewanna pomaga na stany zapalne

Zarówno wodne, jak i alkoholowe wyciągi kwiatów dziewanny mają działanie przeciwzapalne, a obecny w nich werbaskozyd wykazuje zdolność wiązania tlenku azotu, uważanego powszechnie za mediator reakcji zapalnych7. Z kolei inny składnik – irydoid aukubina – podany doustnie szczurom w dawce 100 mg/ kg masy ciała po godzinie zmniejszał stan zapalny o 29,8%, a po 5 godz. wykazywał większą skuteczność niż stosowana w grupie kontrolnej indometacyna z grupy NLPZ (odpowiednio 20,7% oraz 12,2% zahamowania stanu zapalnego).

Aukubina odpowiada również za miejscowe działanie przeciwzapalne kwiatów dziewanny. Podana w dawce 1 mg do ucha myszy zmniejszyła opuchliznę o 80% w ciągu 4 godz., podczas gdy indometacyna w dawce 0,5 mg/kg m.c. – o 87%8.

 

Dziewanna działa przeciwbólowo

Wspomniany już werbaskozyd podany doustnie myszom w dawce 300 mg/kg masy ciała wykazał działanie antynocyceptywne w teście przeciągania się, natomiast w dawce 100 mg/ kg m.c. hamował skutecznie ból w teście ucisku ogona. Werbaskozyd działał również delikatnie uspokajająco, przedłużając znieczulenie oraz hamując pobudzenie wywołane metamfetaminą9.

Stosowanie dziewanny przy infekcjach dróg oddechowych

Wiele badań potwierdza działanie wykrztuśne preparatów otrzymywanych z kwiatów dziewanny. Wynika ono z obecności saponin triterpenowych, które pobudzają odruch kaszlu poprzez drażnienie zakończeń nerwów czuciowych w błonie śluzowej żołądka, co na drodze odruchowej (poprzez nerw błędny) powoduje znaczne nasilenie wydzielania w obrębie dróg oddechowych.

Dodatkowo zwiększają one wydzielanie wody w oskrzelach, co prowadzi do upłynnienia zalegającej wydzieliny. Dzięki temu preparaty te są skuteczne w stanach zapalnych i infekcjach dróg oddechowych, m.in. przeziębieniach, nieżytach oskrzeli, krtani i gardła oraz astmie10.

Dziewanna skuteczna przy zatruciach

W badaniach dożylne podanie aukubiny uchroniło psy doświadczalne przed śmiertelnym zatruciem muchomorem jadowitym. Mechanizm działania ochronnego polegał w dużej mierze na odblokowaniu syntezy m-RN11. Istnieją także doniesienia o działaniu hepatoochronnym aukubiny na wątrobę uszkodzoną czterochlorkiem węgla12.

Zastosowanie dziewanny - przepisy na przetwory z dziewanny

Napar z dziewanny

Zalej 1 łyżkę surowca szklanką ciepłej wody i ogrzej do wrzenia, ale nie gotuj. Następnie odstaw na 15 min i przecedź. Pij 2-3 razy dziennie ½ szklanki ciepłego naparu po jedzeniu. Stosuj zwłaszcza w przypadkach kataru, chrypy, kaszlu lub bólów brzucha.

Odwar z dziewanny

Zalej 2 szklankami wody umieszczone w naczyniu 4 łyżki suszonych kwiatów, a następnie gotuj przez 15-20 min. Odstaw na kwadrans i przecedź. Taki odwar stosuj do płukania gardła, jako środek uspokajający lub zewnętrznie do okładów.

Syrop z dziewanny

Włóż do emaliowanego garnka 10 łyżek mocno rozdrobnionych kwiatów i zalej 2 szklankami wody wymieszanej z sokiem z jednej cytryny. Następnie odstaw na 6-8 godz. w temperaturze pokojowej, po czym podgrzej na małym ogniu, doprowadzając do wrzenia, i odstaw pod przykryciem na godzinę. Wszystko dokładnie przecedź i ponownie gotuj, dodając 1-1,5 szklanki cukru, aż do uzyskania konsystencji syropu. Przelej do butelek lub słoików i odstaw do góry dnem. W razie przeziębienia stosuj łyżkę syropu kilka razy dziennie – działa wykrztuśnie i łagodzi kaszel.

Nalewka z dziewanny

Umieść w słoju 2 szklanki kwiatów (świeżych lub suszonych), zalej 0,5 l alkoholu 40% i odstaw w ciepłe i słoneczne miejsce na 10 dni. Po tym czasie nalewkę przecedź i przelej do butelek. Pij 2 razy dziennie po łyżeczce w przypadku kaszlu lub stosuj zewnętrznie do nacierania przy bólach reumatycznych, mięśniowych i kostnych.

Dziewanna - pora zbiorów i występowanie

Występowanie: powszechnie na łąkach, słonecznych polanach leśnych i w przydomowych ogródkach. Nie ma wygórowanych wymagań glebowych, rośnie na różnego rodzaju nieużytkach, a nawet piaskach.

Surowiec: kwiaty (Verbasci flos) z koroną i pręcikami.

Pora zbioru: podczas całego okresu kwitnienia (od lipca do września, czasem października).

Ważne: ze względu na zawarte w roślinie saponiny, które mogą mieć działanie drażniące, nie należy przekraczać dawki doustnej 1,5-2 g kwiatu dziewanny jednorazowo oraz 3-4 g na dobę.

Bibliografia
  • Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:239237; J Nutr Sci. 2016; 5:e47;Biochim Biophys Acta. 2016 Oct;1860(10):2107-2121
  • Pol J Pharmacol Pharm. 1987; 39:55
  • Arch. Immun. Ther.Exp. 1991; 39:103
  • Phytotherapy Res.,1997; 11:189
  • Phytotherapy Res.,2005; 19:733
  • Med Chem. 2019Aug 28. doi: 10.2174/1573406415666190828155951
  • J. Ethnopharm.2007; 110:444; LifeSci. 1999; 65:421
  • Planta Med., 1994;60:232
  • Chem. Pharm. Bull.,1997; 45:499
  • Int J of Pharmaceutical Science Invention 2016; 5(5):15-28; Phytother Res.2005; 19(9):733-9 J Ethnopharmacol 2002; 82(2-3):117-125
  • Phytotherapy Res.,1993; 7:53
  • Drug Chem. Toxicol.,1983; 6:443
O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą 9/2020
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W:
O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą 9/2020
KUP wydanie papierowe KUP wydanie ELEKTRONICZNE
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W
O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą 9/2020
O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą
Kup teraz
Wczytaj więcej
Polub
Dołącz do nas na Facebooku:
Dołącz do naszego Newslettera i odbierz prezent:
Budujemy Dom
Nasze magazyny