Jesteś terapeutą?

W zdrowym domu bez chemii

Ekologiczny styl życia obejmuje nie tylko odpowiednie odżywianie. Powinniśmy być eko również wtedy, gdy przebywamy w zaciszu swojej sypialni, w przyjaznej dzieciom jadalni czy w łazience - oazie relaksu i intymności. Choć trudno w to uwierzyć, można się w domu obejść bez chemii gospodarczej!

18 wrzesień 2017
Artykuł na: 29-37 minut przepisy zagrożenia
Zdrowe zakupy

Droga do odkrycia lepszych, zdrowszych i tańszych artykułów wykorzystywanych w gospodarstwie domowym jest naprawdę prosta. Wymaga jedynie dostrzeżenia zagrożeń, które wynikają ze stosowania nowoczesnej chemii gospodarczej. To pozwoli również pomyśleć szerzej o ekologii, a w konsekwencji zmobilizuje nas do zastąpienia toksycznych środków kosmetycznych, piorących i czyszczących ich naturalnymi odpowiednikami. Stąd już tylko krok do zadbania w naszym gospodarstwie domowym o czyste powietrze, ekologiczną odzież i tekstylia wolne od chemicznych dodatków.

Niewątpliwie żyjemy w czasach dobrobytu. Ale pralka, zmywarka czy odkurzacz, choć oszczędzają nasz czas, generują niewspółmiernie wysokie koszty wynikające z poboru energii, zanieczyszczenia środowiska naturalnego, a także cyklicznych zakupów środków czyszczących (odkamieniacze, zmiękczacze, nabłyszczacze, wybielacze, proszki i płyny do prania tkanin itd.).

Oczywiście trudno wyobrazić sobie współczesny dom bez wspomnianych urządzeń - nie namawiam nikogo, by z nich zrezygnować. Proponuję natomiast przyjrzeć się temu, co wykorzystujemy na co dzień w związku z ich eksploatacją i jaki to może mieć wpływ na nasze zdrowie.

Złote zasady eko

  1. "Zabójcze wirusy i bakterie" często są obecne w reklamach środków czyszczących. Nie daj się zwieść! Można żyć w czystym domu bez korzystania z komercyjnej chemii gospodarczej - zdrowo i tanio.
  2. Nie ufaj bezgranicznie producentom środków czystości - znajdujące się w nich substancja są toksyczne, rakotwórcze i mutagenne, a także silnie alergizują. Bezwarunkowo czytaj etykiety!
  3. Jeżeli któryś z domowników jest alergikiem, nie narażaj jego układu odpornościowego i oddechowego na dodatkowy wysiłek obcowania z chemią gospodarczą. W przeciwnym razie systematyczne podtruwanie, a więc pogorszenia samopoczucia, gwarantowane!
  4. Nie dowierzaj reklamom naturalnych środków czystości czy odświeżaczy powietrza, bo takie nie istnieją - nie byłyby opłacalne nawet w masowej produkcji.
  5. Weź sprawy w swoje ręce i zostań bohaterką własnego, ekologicznego domu!

Co zawierają chemiczne środki czystości

O tym, czy określone substancje chemiczne będą mogły być wykorzystywane do produkcji artykułów codziennego użytku, decyduje prawodawstwo unijne, któremu podlega również nasz kraj1. Lista tych substancji, najczęściej o działaniu rakotwórczym i mutagennym, jest nie tylko zaskakująco długa, ale też wciąż otwarta (w Polsce2 to ponad 917 pozycji).

Tymczasem na etykietach środków chemii gospodarczej nie znajdujemy zazwyczaj informacji na ich temat, ponieważ zgodnie z wytycznymi unijnego rozporządzenia REACH (Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals - uregulowanie kwestii stosowania chemikaliów przez ich rejestrację i ocenę, powiązane z dopuszczeniem do obrotu) istnieje nakaz informowania wyłącznie o kilkunastu substancjach uznawanych za najbardziej szkodliwe.

Często jesteśmy też poddawani manipulacji związanej z rzekomym naturalnym pochodzeniem produktów komercyjnych.


Trzeba też pamiętać, że produkty chemiczne są łatwopalne, podrażniają skórę, mogą powodować zatrucia i uszkodzenia błon śluzowych dróg oddechowych, a w razie połknięcia grożą nawet śmiercią. Żaden z producentów środków chemicznych nie wymienia na etykiecie ich kancerogennych i mutagennych właściwości, mających wpływ na zmiany w DNA, trwałe uszkodzenie komórek (także rozrodczych) oraz wywołanie zaburzeń rozwojowych i zdrowotnych u potomstwa.

Trzeba otwarcie powiedzieć, że w prawie unijnym nie ma żadnych przepisów regulujących kwestię "naturalności" czy "ekologiczności" danego produktu chemii gospodarczej, jak to ma miejsce w przypadku przemysłu spożywczego3.

Tę lukę prawną wykorzystują z powodzeniem producenci, by promować swoje wyroby jako ekologiczne, zwłaszcza że rośnie liczba świadomych konsumentów zainteresowanych życiem bliżej natury. Tymczasem już samo uważne czytanie etykiet podważa slogany reklamowe.

Stosujemy więc cały czas środki, których ocena pod względem bezpieczeństwa dla człowieka jest nadal niejasna. Owszem, są prowadzone badania, ale jedynie nad toksycznością wybranych substancji4, a to za mało.

Żadna instytucja w obrębie UE czy USA5 nie zajmuje się kompleksowo zagadnieniem zagrożeń wynikających ze stosowania chemikaliów. Czy należy się zatem dziwić, że jesteśmy narażeni na zwiększone ryzyko zachorowania na nowotwory lub inne choroby układu oddechowego czy rozrodczego3?

Krok w dobrą stronę

Na szczęście istnieją naturalne środki czystości, które są równie skuteczne, jak ich chemiczne odpowiedniki, a do tego przyjazne dla człowieka i środowiska. Z ekonomicznego punktu widzenia ich stosowanie jest także bardziej opłacalne. Można je sporządzić z takich substancji jak soda oczyszczona, ocet spirytusowy, soda kalcynowana, boraks (stanowi połączenie boru i sody), woda utleniona, szare mydło, sok z cytryny, gliceryna roślinna, naturalne olejki eteryczne i oczywiście zioła.

Gdy przygotowujemy własne środki czystości, musimy pamiętać o dwóch podstawowych zasadach. Produkty w większości nie muszą być przechowywane w lodówce, jednak pojemniki powinny być szczelnie zamknięte; należy je trzymać w zacienionym miejscu, najwyżej 6-12 miesięcy.

A teraz - porządki!

Na początek coś dla całej rodziny, czyli robimy mydło. Nie namawiam do wyrobu własnego mydła w kostce, ponieważ jest to proces czasochłonny. Mydło musi wtedy dojrzewać ok. 6 tygodni - nie można myć się świeżym, ponieważ ma zasadowy odczyn i uszkadza skórę. Istnieje prostsza i przyjemniejsza alternatywa - mydło w płynie (patrz przepis obok).

Na bazie mydła w płynie, jeśli dodamy 4-5 l wody i dodatkową porcję olejków, można przygotować domowy, ekologiczny płyn do mycia podłogi w kuchni, wykonanej z innych materiałów niż drewno. Sprawdza się rewelacyjnie.

Mydło w płynie

Składniki:
  • kostka szarego mydła (100 g)
  • 1 litr wody lub 400 g oczyszczonej borowiny (jeżeli masz w domu chemika)
  • 4 ml olejku eterycznego lub dowolna kombinacja w różnych proporcjach (np. owocowo-kwiatowa, ziołowa)
Wykonanie

Zetrzyj szare mydło na tarce o dużych oczkach i umieść w naczyniu, a następnie zalej gorącą wodą / oczyszczoną borowiną. Tak wykonaną miksturę odstaw na kilkanaście godzin, a następnie dodaj kilka kropli ulubionych olejków eterycznych. Całość wymieszaj.

 Idealne do mycia naczyń

 Komercyjne środki do mycia naczyń, ale także szampony i mydła, zawierają saponiny, a więc substancje, które się pienią. Naturalne saponiny występują również w surowcach zielarskich. Najbardziej znany jest korzeń mydlnicy lekarskiej (Radix saponariae), wykorzystywanej pierwotnie do mycia i usuwania tłuszczu z ciała i skóry głowy, a także z tkanin i różnych powierzchni. Ekologiczny płyn do mycia naczyń można przyrządzić z przygotowanego przez siebie mydła w płynie, a także z mydlnicy lekarskiej lub na bazie octu i soku z cytryny.

 Drogie środki do mycia naczyń w zmywarce można zastąpić proszkiem ekologicznym, bardzo skutecznym i - co ważne - nabłyszczającym naczynia.

Płyn do naczyń z mydlnicy lekarskiej

Składniki:
  • 2 łyżki korzenia mydlnicy lekarskiej i 2 szklanki wody do sporządzenia wywaru
  • 2 łyżki soku z cytryny
  • 3-5 kropli olejku (grejpfrutowy, pomarańczowy, goździkowy)
Wykonanie

Z korzenia mydlnicy przygotuj wywar (zagotuj korzeń w 2 szklankach wody, zostaw pod przykryciem przynajmniej na kwadrans). Gdy wystygnie, połącz go z pozostałymi składnikami, wymieszaj i przelej do szklanej butelki. Przechowuj w chłodnym miejscu.

Płyn do naczyń z octem i sokiem z cytryny

Składniki:
  • sok wyciśnięty z 3 cytryn (bez nasion i miąższu)
  • 1 szklanka przegotowanej wody
  • 100 g soli drobnoziarnistej
  • 50 ml octu 10%
Wykonanie

Składniki umieść w garnku i podgrzewaj mniej więcej 15 min. do całkowitego rozpuszczenia się soli.

Wystudzony płyn przelej do szklanej butelki.

Płyn do naczyń na bazie mydła w płynie

Składniki:
  • 1 szklanka mydła w płynie (przepis powyżej)
  • 30 kropli olejku (mieszanka pomarańczowego z goździkowym lub miętowego z cytrynowym, w proporcjach 3:1)
  • opcjonalnie 0,25 szklanki płynnej gliceryny roślinnej
Wykonanie

Składniki wymieszaj i odstaw na kwadrans.

Jeżeli zdecydujesz się dodać do płynu glicerynę, mieszanina zmieni konsystencję na żelową. Używaj butelki z dozownikiem.

 Brudom i kurzom dziękujemy

Jak utrzymać w czystości blaty kuchenne i inne płaskie powierzchnie, np. stoły, regały, szafki i półki? Jeżeli mamy w domu oprócz małych dzieci również psa czy kota, powinniśmy bezwzględnie przygotować preparat, który posłuży do odkażania powierzchni i usuwania kurzu (patrz przepis niżej).

Naszym sprzymierzeńcem w walce z kurzem okaże się również płyn, który otrzymujemy po wlaniu do miski z wodą 1-2 łyżek gliceryny roślinnej. Roztwór nie tylko jest skutecznym środkiem czyszczącym, lecz również chroni przed szybkim osiadaniem kurzu.

Jeżeli mamy w domu meble drewniane (woskowane lub olejowane), możemy je skutecznie pielęgnować za pomocą nabłyszczającego sprayu (patrz przepis).

Proszek do zmywarek  (sodowy)

Składniki:
  • 2 szklanki sody oczyszczonej
  • 1 szklanka nadwęglanu sodu
  • 1 szklanka soli kuchennej
  • 30 kropli olejku miętowego i cytrynowego w równych proporcjach
Wykonanie

Składniki wymieszaj i przed użyciem rozsyp na dnie zmywarki. 1 łyżkę kwasku cytrynowego wsyp do szufladki na tabletkę/kapsułkę.

Proszek jest bardzo wydajny i przyjazny dla środowiska6.

Naturalny spray usuwający kurz i roztocza* oraz tłuste plamy**

Składniki:
  • 1 szklanka wody (najlepiej destylowanej)
  • 0,5 szklanki octu
  • 15 kropli olejku lawendowego, miętowego lub herbacianego*
  • 15 kropli olejku cytrynowego, pomarańczowego lub grejpfrutowego**
Wykonanie

Składniki wymieszaj i przelej do pojemnika z rozpylaczem.

Nabłyszczający spray do drewna

Składniki:
  • 1 szklanka oliwy z oliwek
  • 0,5 szklanki soku cytrynowego
  • 15 kropli ojejku pomarańczowego
Wykonanie

Po połączeniu składników w pojemniku ze sprayem mocno nim wstrząsamy. Meble przecieramy szmatką nasączoną preparatem. Przed jego użyciem ścieramy kurz na sucho.

Przyjazna toaleta i łazienka

Mleczko z sodą oczyszczoną

Składniki:
  • 0,75 szklanki sody oczyszczonej
  • 0,25 l mydła w płynie (przepis powyżej)
  • 1 łyżka wody
Wykonanie

Składniki po wymieszaniu powinny mieć konsystencję gęstego mleczka. Mimo że soda ma właściwości ścierne, nie porysuje glazury.

Za pomocą octu spirytusowego i cytryny możemy usunąć kamień i osad z toalety. Wystarczy połączyć 1 szklankę octu spirytusowego z sokiem wyciśniętym z 2 cytryn (opcjonalnie 10-15 kropli olejku cytrynowego). Gotową mieszankę rozprowadzamy w muszli szczotką klozetową i pozostawiamy na 2-3 godziny. Jeżeli chcemy uzyskać szybszy efekt, wsypujemy do muszli na kwadrans nadwęglan sodu, i gotowe.

A czym najlepiej wyczyścić umywalkę, wannę i płytki w łazience? Oto przepis.

Możemy również wykonać samodzielnie ocet ziołowy7. Wypełniamy słoik do trzech czwartych wysokości świeżymi ziołami (nadaje się do tego lawenda, melisa, pokrzywa czy szałwia) lub kwiatami, ewentualnie cytrusami ze skórką. Całość zalewamy wodą wymieszaną z octem w proporcjach 1:1. Odstawiamy na 2 tygodnie. Ocet można wykorzystywać m.in. do mycia blatów, okien i podłóg, ale jest też uniwersalnym środkiem służącym do zachowania czystości w łazience

Naturalne środki czyszczące

Ocet spirytusowy

Działanie: antybakteryjne, rozpuszcza tłuszcz

Zastosowanie: wykorzystywany do czyszczenia powierzchni płaskich, sprzątania kuchni i toalety

Soda oczyszczona

Działanie: bakteriobójcze, ścierne, pochłania zapachy, wybielające

Zastosowanie: ułatwia porządki w kuchni i toalecie, jest dodawana do prania i odświeżania pomieszczeń

Soda kalcynowana (węglan sodu)

Działanie: wybielające

Zastosowanie: służy do usuwania plam, pleśni, tłuszczu i wosku, odświeża

Nadwęglan sodu

Działanie: wybielające

Zastosowanie: przydatny w kuchni i łazience, dodawany do prania

Gliceryna roślinna

Działanie: czyszczące, nabłyszczające

Zastosowanie: usuwa tłuste plamy, dodawany do prania jako zmiękczacz, do ścierania kurzu

Boraks

Działanie: odkażające, ścierające, zmiękczające, odświeżające

Zastosowanie: dodawany do prania, usuwa plamy, rdzę, pleśń

Szare mydło

Działanie: czyszczące

Zastosowanie: porządki w całym domu

Sok z cytryny

Działanie: antybakteryjne, wybielające, czyszczące

Zastosowanie: dodawany do prania, używany do czyszczenia toalety i sprzątania kuchni, usuwa tłuste plamy

Naturalne olejki eteryczne

Działanie: przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, odkażające, antyseptyczne, pobudzające, uspokajające

Zastosowanie: porządki w całym domu 

Toksyczna odzież w naszej szafie

Poliester powstaje z politereftalanu etylenu (PET)

Coraz więcej osób narzeka na alergie spowodowane noszeniem nowo zakupionej odzieży. Okazuje się, że nawet wybór markowych ubrań wcale przed tym nie chroni. Co nas uczula? W materiałach używanych do produkcji odzieży kryją się związki niebezpieczne zarówno dla zdrowia człowieka, jak i środowiska naturalnego8.

Nawet bawełna, zanim zostanie z niej uszyta sukienka czy bluzka, zostaje poddana obróbce z wykorzystaniem mnóstwa środków chemicznych. Czy w związku z tym może być nadal uznawana za włókno naturalne?

W 2013 r. z inicjatywy Greenpeace uruchomiono kampanię Detox Fashion, mającą doprowadzić do ich wykluczenia z odzieży firmowanej przez światowe marki. Do chwili obecnej zaledwie dwanaście z nich spełniło, i to jedynie częściowo, kryteria projektu9.

Zagrożenia: Produkcja poliestru wymaga substancji ropopochodnych oraz metali ciężkich: kobaltu, soli manganu, sodu, bromku oraz dwutlenku tytanu, które zanieczyszczają środowisko; poliester zawiera toksyczny i rakotwórczy pierwiastek antymon

Akryl zawiera sztuczne tworzywo akrylonitryl

Zagrożenia: Wdychanie oparów akrylonitrylu może prowadzić do uszkodzenia systemu nerwowego oraz chorób płuc i nowotworów

Wiskoza i włókna bambusowe

Powstają z włókien celulozowych brzozy, świerku, sosny lub bambusa poddanych działaniu wodnego roztworu wodorotlenku sodu (NaOH), a następnie dwusiarczku węgla (CS2)

Zagrożenia: CS2 jest związkiem trującym, działa szkodliwie na ośrodkowy układ nerwowy, może też doprowadzić do upośledzenia płodności, wykazuje działanie rakotwórcze i mutagenne. CS2 powoduje zakwaszenie środowiska i korozję. NaOH w dużym stężeniu wykazuje zaś właściwości żrące.

Nylon

Do produkcji nylonu wykorzystuje się ropę naftową i naturalne gazy, z których uzyskuje się łańcuchy polimerowe

Zagrożenia: Podobnie jak wszystkie rodzaje plastiku, zaburza funkcjonowanie układu hormonalnego, działa silnie rakotwórczo

Jakich tkanin unikać?

Nie tylko syntetyki stanowią dla nas zagrożenie. Najbardziej popularna tkanina naturalna, czyli bawełna, w wyniku procesu uprawy, a następnie produkcji odzieży, również przestaje być dla człowieka bezpieczna.

Wydaje się wprost nieprawdopodobne, że bawełna, zanim trafi do fabryki, jest poddawana obróbce z użyciem blisko 8 tys. środków chemicznych, w tym barwników z zawartością metali ciężkich, wybielaczy na bazie chloru, formaldehydu oraz parafiny.

Uprawa bawełny wiąże się również z największym w skali światowej zastosowaniem pestycydów, które według raportu WHO przyczyniają się każdego roku do ok. 20 tys. zgonów oraz 25 mln zatruć. Zużycie wody w produkcji bawełny prowadzi również do zanieczyszczenia i wysuszania zbiorników wodnych10.

Współczesna oferta producentów odzieży poszerzyła się o materiały z tzw. odnawialnych surowców naturalnych, powstających wskutek obróbki jednorocznych roślin uprawnych, takich jak kukurydza, soja, ziemniaki, ryż, bambus, pokrzywy i algi morskie.

Niestety one również zawierają dodatki chemiczne, dlatego nie warto ulegać aktualnej modzie.

Pełną listę szkodliwych substancji można znaleźć na http://www.ekonsument. pl/a599_z_jakich_materialow. html.

Kupuj odzież, ale rozsądnie

Jak dowodzi Jenifer L. Scott, autorka bestselerowej książki pt. "Szkoła wdzięku Madame Chic. Jak być damą w każdej sytuacji?", wystarczy mieć w garderobie 10 zestawów odzieży, by móc odpowiednio się ubrać na każdą okazję11. Dlatego uporządkuj swoją szafę przed nowym sezonem - niech znajdą się w niej ubrania z certyfikatem Fairtrade, Global Organic Textile Standard (GOTS ), Soil Association, IVN czy Eco Label12

Jeżeli nie planujemy w najbliższym czasie wymiany ubrań, to przynajmniej używajmy do prania proszku, który można przygotować z naturalnych składników.

Proszek do prania z olejkami eterycznymi (wystarczy na 100 prań)

Składniki:
  • 1 kostka szarego mydła
  • 1 szklanki nadwęglanu sodu / 2 szklanki boraksu
  • 2 szklanki sody kalcynowanej
  • 30-40 kropli naturalnego olejku (lawendowego, miętowego, cytrynowego lub eukaliptusowego, ale nada się również olejek z drzewa herbacianego i goździkowego, o działaniu odkażającym)
Wykonanie

Mydło zetrzyj na tarce o małych oczkach. uzyskane płatki mydlane połącz z pozostałymi składnikami - i to wszystko.

Wystarczy użyć od jednej do dwóch łyżek mieszanki, w zależności od ilości zabrudzonej odzieży. Jeżeli korzystamy z twardej wody, warto dodatkowo wypróbować prosty przepis na płyn o właściwościach zmiękczających6.

Naturalny płyn do płukania lub zmiękczania tkanin

Składniki:
  • 2 l octu spirytusowego
  • 10 kropli naturalnego olejku (w zależności od preferencji zapachowych, sama lubię lawendowy i z neroli, czyli kwiatów pomarańczy, ale może to być dowolna kombinacji różnych olejków)
Wykonanie

Wymieszaj ze sobą wszystkie składniki. Używaj jednorazowo 0,5 do 1 szklanki płynu.

Chrońmy dzieci

Niezwykle szkodliwe ftalany są również obecne w zabawkach dla dzieci i materacykach do przewijania niemowląt. Także modelina i plastelina zawierają polichlorek winylu (PCW) zmieszany z ftalanami mającymi właściwości plastyfikatorów, czyli substancji nadających kruchym tworzywom plastyczność. Jedynym sposobem na uniknięcie zagrożenia jest czytanie etykiet na produktach.

Właściwości substancji chemicznych nieuwzględniane na etykietach produktów13

Ftalany (DEHP, DBP, BBP)

  • ftalan di-etyloheksylu;
  • ftalan dibutylu,
  • ftalan benzylu butylu (ang. Di-ethylhexyl phthalate, dibutyl phthalate, benzyl butyl phthalate)

Wpływ na zdrowie: toksyczne dla układu rozrodczego człowieka, mogą powodować zaburzenia hormonalne

Produkty: tekstylia, dywany, meble, plastik, zapachy, niektóre zabawki dla starszych dzieci, także kosmetyki, szampony i środki nawilżające, opakowania, wnętrza samochodu, materace do przewijania niemowląt, posadzki, zasłony prysznicowe i inne wyroby z polichlorku winylu (PCW)

Bromowane środki zmniejszające palność (deca BDE, penta BDE, HBCDD)

  • eter bromodifenylowy octaBDE
  • heksabromocyklopodekan (ang. decaBDE, penta BDE, HBCDD, decaBDE/pentaBDE bromodiphenyl ether, hexabromocyclodedecane)

Wpływ na zdrowie: gromadzą się na wiele lat w organizmie, mogą oddziaływać toksycznie; negatywne skutki dla wątroby, mózgu i układu nerwowego, mogą zaburzać układ hormonalny

Produkty: materace, dywany, kanapy i meble miękkie, tkaniny (zasłony, pokrycia siedzeń), odzież (dziecięce piżamy), artykuły elektryczne oraz obudowy komputerów, laptopy, telefony komórkowe, telewizory, płyty DVD, żelazka, oświetlenie

Perfluorowane związki chemiczne (PFOA, PFOSA, PFOS)

  • kwas perfluorooktanowy
  • sulfonian perfluorooktanu /erfluorooktanu (ang. PFOA, PFOSA, PFOS, Perfluorooctanoic acid, perfluorooctane sulfonamide, perfluorooctane sulfonate)

Wpływ na zdrowie: mogą kumulować się we krwi i w wątrobie, powodują wady rozwojowe płodu, uszkadzają układ odpornościowy, zaburzają pracę tarczycy

Produkty: pojemniki na żywność, dywany, tapicerki, odzież nieprzemakalna, naczynia kuchenne (z funkcją nieprzywierania)

Bisfenol-A (BPA)

Wpływ na zdrowie: może zakłócać pracę układu hormonalnego i odpornościowego, u mężczyzn uszkadza układ rozrodczy, u kobiet może prowadzić do choroby policystycznych jajników, poronień, otyłości, oporności na insulinę

Produkty: butelki dla niemowląt, butelki na wodę, okładziny puszek na żywność i napoje, wypełnienia dentystyczne i szczeliwa, artykuły elektryczne i elektroniczne5

Po wykonaniu prac domowych przychodzi czas na zasłużony odpoczynek. Jego jakość podniesie odświeżacz powietrza, który wykonuje się w kilka minut. Po prostu wsyp do płaskiej miseczki sodę oczyszczoną i dodaj do niej kilka kropli ulubionego olejku. Teraz możesz się zrelaksować!

Tekst: Karolina Smoderek

Bibliografia

  1. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. Dotyczące rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH)
  2. Wykaz substancji zaklasyfikowanych jako substancje o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy na podstawie klasyfikacji zharmonizowanej, http://www.imp.lodz.pl/home pl/o instytycie/reg and detabases/prof and eny cercenogenesi/
  3. Kozieł E., Wyrzuć chemię z domu, Wyd. Znak, Kraków 2016
  4. Toxity and Assessment of Chemical Mixtures, Scientific Committies,2011
  5. W UE - Registration, Evaluation, Authorisation and Resctriction of Chemicals Agency (REACH), w USA - Government Accoutability Office (GAO)
  6. www.zielonyzagonek.pl
  7. https://zielonyzagonek.pl/aromatyzowane-octy-ekosprzątanie
  8. www.ekonsument.pl wzakładce materiały/ubrania/materiały edukacyjne
  9. http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/detox/fashion/detox-catwalk/
  10. www.who.int/bulletin/volumes/86/3/07-041814/en
  11. Scott J.L., Szkołaq wdzięku Madame Chic. Jak być damą w każdej sytuacji? Wyd. Literackie, Kraków, 2016
  12. http://www.ekokonsument.pl/a601 jak to sprawdzić.html
  13. Na podstawie opracowania Harmful Chemicals in Product You Buy?,Chemicals Health Monitor; http://www,env-health.org/resources/publications/article/harmful-chemicals-in-productyou- right-to-know
Holistic Health 5/2017
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W:
Holistic Health 5/2017
KUP wydanie ELEKTRONICZNE
ARTYKUŁ UKAZAŁ SIĘ W
Holistic Health 5/2017
Holistic Health
Kup teraz
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny