Jesteś terapeutą?

Pory roku w medycynie chińskiej – odżywianie według 5 Przemian

Które pokarmy należy spożywać latem, a które zimą? Czy sama dieta może być równie skuteczna w terapii co lekarstwa?

Artykuł na: 6-9 minut dieta pięciu przemian medycyna naturalna dieta
Zdrowe zakupy

Tradycyjna medycyna chińska wymienia prawidłowe odżywanie jako najważniejszy, obok leczenia, sposób na przywrócenie równowagi w organizmie i wskazuje na zależność pomiędzy nimi: jedzenie może być traktowane jak lekarstwo, a leczenie może być łączone z odpowiednią dietą. Jednocześnie spożywanie pokarmów powiązanych z konkretnymi porami roku i ich wpływem na całą materię (w tym ludzki organizm) pomaga według tradycyjnej medycyny chińskiej uchronić się przed wieloma chorobami1.

Pory roku w medycynie chińskiej

Cykl roku w tradycyjnej medycynie chińskiej różni się od naszego. Poszczególne fazy uzależnione są od dwóch przeciwstawnych, a jednak uzupełniających się sił, yin i yang, które rządzą całą materią ożywioną i nieożywioną i oddziałują na wypełniającą Wszechświat energię, czyli qi. Zaburzenia w przepływie qi wewnątrz organizmu tradycyjna medycyna chińska wiąże z rozwojem chorób. Yin to smutek, zima, chłód, yang natomiast symbolizuje radość, lato, ciepło.

Rok w medycynie chińskiej dzieli się na 5 pór: wiosnę, lato, jesień, zimę i dojo (dodżo). Ta ostatnia oznacza okres przejściowy między pozostałymi porami roku.

W praktyce pory roku w medycynie chińskiej przedstawiają się zatem następująco:

  • dojo wiosenne (26 stycznia – 12 lutego),
  • wiosna (13 lutego – 25 kwietnia),
  • dojo letnie (26 kwietnia – 13 maja),
  • lato (14 maja – 25 lipca),
  • dojo jesienne (26 lipca – 12 sierpnia),
  • jesień (13 sierpnia – 25 października),
  • dojo zimowe (26 października – 12 listopada),
  • zima (13 listopada – 25 stycznia).

Pory roku dzielą się zgodnie z filozofią yin-yang na ciepłe (wiosna, lato) i zimne (jesień, zima, dojo).

Ponadto z każdą porą roku powiązany jest jeden z 5 pierwiastków, a także jeden z 5 smaków:

  • wiosna – drzewo – smak kwaśny,
  • lato – ogień – smak gorzki,
  • dojo – ziemia – smak słodki,
  • jesień – metal – smak ostry,
  • zima – woda – smak słony.

Połączony z daną porą roku smak oraz gorąca lub zimna natura determinują pokarmy, które są wtedy spożywane.

Tradycyjna medycyna chińska: 5 rodzajów pokarmów

Liczące sobie ponad 2 tys. lat dzieło pt. Proste pytania, które stanowi jeden z filarów tradycyjnej medycyny chińskiej, zaznacza, że jeżeli choroba jest już opanowana dzięki lekarstwom, może zostać usunięta z organizmu poprzez jedzenie zbóż, mięsa, owoców i warzyw. Nie należy przyjmować zbyt wielu leków, by nie zaszkodzić ciału.

Pokarmy zostały podzielone na grupy zgodnie z ich funkcją:

  • "zboża i ziarna żywią",
  • "owoce wspomagają",
  • "zwierzyna dostarcza korzyści",
  • "warzywa uzupełniają dietę"1.

Pozostałe kategorie pokarmów obejmują:

  • napoje i zioła, w tym napary ziołowe (np. z głogu, hibiskusa, mięty) i różne alkohole, soki z brzozy czy sfermentowanych warzyw, a także nać pietruszki, szałwię, melisę, lipę, mleko sojowe oraz wodę,
  • przyprawy takie jak kurkuma, cynamon, imbir, pieprz, chilli, kumin (kmin rzymski), kminek, anyż, wanilia, gałka muszkatołowa, kardamon, bazylia, kolendra, gorczyca, estragon, lubczyk, piołun, jałowiec, kozieradka, rozmaryn czy majeranek; do tej grupy zalicza się też siemię lniane, drożdże i ocet winny.

Tradycyjna medycyna chińska: co jeść w poszczególnych porach roku?

Tak jak pory roku, tak również pokarmy dzieli się ze względu na ich właściwości, tj. na gorące, zimne i neutralne. Cykl Pięciu Przemian wpływa zatem również na funkcjonowanie naszego organizmu, dlatego ważne, by to, co jemy w poszczególnych porach roku, korzystnie wpływało na narządy z maksymalną aktywnością w danym czasie1.

Zgodnie z księgą Proste pytania pięć smaków pokarmów oddziałuje na nasze narządy zgodnie z następującym kluczem.

5 smaków pokarmów w Medycynie Chińskiej 

  • smak kwaśny — dobry dla wątroby i pęcherzyka żółciowego; Nadmiar smaku kwaśnego powoduje wzrost energii wątroby i spadek qi śledziony,
  • smak słony — dobry dla układu moczowego; Nadmiar smaku słonego powoduje problemy z kośćmi, mięśniami i sercem,
  • smak słodki — wspierający śledzionę, trzustkę i żołądek; Nadmiar smaku słodkiego zwiększa qi serca i zaburza przepływ energii przez nerki,
  • smak gorzki — dobry dla serca i jelita cienkiego; Nadmiar smaku gorzkiego wysusza śledzionę i powoduje uczucie przelewania w żołądku,
  • smak ostry — wspierający płuca i jelito grube; Nadmiar smaku ostrego wpływa na tanki i naczynia krwionośne, powodując ich zwiotczenie1.

Przykłady pokarmów, które wychładzają, gorących i suchych oraz neutralnych

Przykładowe pokarmy zimne i wychładzające, nawilżające (najlepiej spożywać je w ciepłe miesiące):

  • kiwi, persymona, banany, karambola, mango, melon, arbuz, pomelo, pomarańcza, grejpfrut, gruszki, jabłka, truskawki,
  • gorzka tykwa, bambus, kiełki soi, szparagi, fasola mung, wodorosty, kelp, ogórek, seler, bakłażan, pomidory,
  • zielona herbata, mięta pieprzowa, aloes1,
  • sos sojowy, tofu,
  • masło i mleko krowie,
  • ostrygi,
  • krew, czernina, mięso kaczki i królika, konina, wołowina,
  • kacze i kurze jaja,
  • olej sezamowy2,
  • sól.

Przykładowe pokarmy gorące i suche, ogrzewające (najlepiej spożywać je w chłodne miesiące):

  • wiśnie i czereśnie, surowe morele, brzoskwinie, - papaja, jackfruit, mandarynki,
  • por, surowy czosnek, szczypiorek2, cebula1, dynia,
  • orzeszki piniowe, pistacjowe,
  • imbir, cynamon, czarny i zielony pieprz, czerwona papryczka chili, curry2, kminek1, brązowy cukier, liście gorczycy, musztarda, 
  • mięso kozie i z kurczaka, mięso z jelenia,
  • jaja gęsie,
  • mleko owcze,
  • mięso łososia, węgorza, karpia,
  • mąka z sorgo
  • czerwone wino,
  • woda kokosowa,
  • kawa palona2, czarna herbata1,
  • olej rzepakowy2.

Pokarmy neutralne (można je spożywać o każdej porze roku):

  • winogrona, ananasy, maliny, miąższ kokosa, jagody goji,
  • ziemniaki, bataty, kapusta, marchew, fasolka, kukurydza,
  • groch (również żółty),
  • ryż2,
  • orzeszki ziemne, orzechy laskowe,
  • sezam1,
  • alfalfa,
  • grzyby shitake, boczniaki ostrygowate2, pieczarki1,
  • nasiona lotosu, słonecznika,
  • miód2,
  • wieprzowina, mięso kaczki, mięso przepiórki
  • jaja przepiórki,
  • mięso ryby masłowej, jesiotra.

Narządy, o które dbamy w poszczególnych porach roku wg medycyny chińskiej

Tradycyjna medycyna chińska do najważniejszych organów zalicza wątrobę, serce, płuca i nerki, jednak kluczową rolę w pracy całego organizmu odgrywa układ żołądek-śledziona. Wszystko, co spożywamy, tafia do żołądka, a śledziona rozprowadza po całym organizmie energię qi otrzymaną z pokarmu. Nic nie może działać poprawnie, jeżeli zaburzona jest praca śledziony.

Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską każda pora roku wiąże się ze szczególną aktywnością konkretnych organów, na które najlepiej oddziałują konkretne smaki:

  1. Wiosna - aktywne są: wątroba i pęcherzyk żółciowy. Ich aktywność pobudza smak kwaśny, którym cechują się pieczywo, kapusta kiszona, cytryna, ocet i in. 
  2. Lato - aktywne są: serce i jelito cienkie. Preferują one smak gorzki, a więc nać pietruszki, liście gorczycy, nasiona sezamu.
  3. Dojo - aktywne są: śledziona, trzustka i żołądek. Te organy preferują smak słodki, który cechuje m.in. kapustę, bataty, marchew, cebulę, dynię i zboże3.
  4. Jesień - aktywne są: płuca i jelito grube. Tym narządom najbardziej odpowiada smak ostry, a więc przyprawy takie jak imbir, pieprz, wasabi i chrzan.
  5. Zima - aktywne są: nerki i pęcherz moczowy. Aktywność tych organów zwiększają pokarmy słone: wodorosty, miso, sos sojowy.

Uwaga: Natura poszczególnych pokarmów może się różnić zależnie od opracowania – jest tak np. z jabłkiem, które jedne źródła zaliczają do pokarmów wyziębiających, inne zaś do neutralnych. Ponadto ogólne zasady diety Pięciu Przemian niekoniecznie wspomogą organizm każdej osoby w takim samym stopniu, dlatego też najlepiej przed jej rozpoczęciem zasięgnąć rady praktyka tradycyjnej medycyny chińskiej.

Autor publikacji:
Julia Cember-Ogorzałek
Julia Cember-Ogorzałek
julia.cember@ktociewyleczy.pl

"Uwielbiam dowiadywać się nowych rzeczy i uważam, że każdy człowiek ma ciekawą historię do opowiedzenia. Kiedy akurat nie piszę, spędzam czas z dzieckiem i świnkami morskimi, organizuję wirtualne bazarki na rzecz zwierząt lub wystawiam moje małżeństwo na próbę podczas sesji Monopoly." 

Zobacz więcej artykułów tego eksperta
Wczytaj więcej
Zapisz się i odbierz wybrany magazyn gratis!
Zapisz się i odbierz prezent
Nasze magazyny